Trendwatcher Nederland. Een trendwatcher en futurist denkt na over (technologische) ontwikkelingen. Wat zijn de technologische ontwikkelingen met de grootste impact? Dit is wat ik en andere trendwatchers en futuristen in Nederland zien. Van blockchain tot zelfrijdende auto’s, van grafeen tot de opslag van data, van duurzame energie tot quantum computing.

Na het lezen van dit artikel ben jij voorbereid voor de toekomst!

Wat is een trendwatcher?

Wat is een trendwatcher? Een trendwatcher of futurist kijkt naar trends en ontwikkelingen in de komende jaren, zowel op technologisch als maatschappelijk vlak. Dat is ook de definitie van een trendwatcher. Zelf ben ik geïnspireerd door Kevin Kelly. Ik had de eer om hem te ontmoeten op het STRP festival in Eindhoven in april 2017.

De kracht van een trendwatcher is dat ze kunnen zorgen voor een andere blik. We bekijken de toekomst vanuit het heden. Dat is ook niet zo gek, want dat is de wereld waarin je volop leeft. Een wereld die al genoeg problemen, uitdagingen en kansen kent, zowel zakelijk, persoonlijk als maatschappelijk.

Trendwatcher Nederland

Bekende trendwatchers in Nederland zijn Richard van Hooijdonk, Martijn Aslander, Yuri van Geest, Richard en Lieke Lamb, Adjiedj Bakas, Menno Lanting, Jarno Duursma en Ruud Veltenaar. Een aantal van hen heb ik ontmoet, geïnterviewd voor mijn podcast of een lezing van bijgewoond.

Zelf noem ik mezelf geen trendwatcher, maar een DIY Futurist. Zo heb ik zelf met verschillende technologieën geëxperimenteerd als menselijk proefkonijn. Denk aan CRISPR/cas9 (genetische modificatie), kunstmatige intelligentie en DIY grinding.

Daarnaast heb ik in de afgelopen jaren voor mijn blog, persoonlijke experimenten en lezingen veel dingen geprobeerd en ben ik bij congressen en symposia geweest, zoals de Quantified Self Europe Conference (daar heb ik zelf ook gesproken), Singularity University the Netherlands Summit, Get Into The Future, de Biohacker Summit, Darefest Antwerpen (daar heb ik ook een lezing gegeven) en natuurlijk de Biohacking Meetups die ik organiseer [links onderin].

Video technologische trends

In het najaar van 2017 was ik op de Singularity University the Netherlands Summit in Haarlem. Dit was een tweedaagse evenement over technologische ontwikkelingen en de impact hiervan. Na afloop maakte ik deze vlog. Het geeft een goed idee van welke technologische trends naar verwachting een grote rol gaan spelen in de komende jaren.

Vlog van de Singularity University the Netherlands Summit 2017 over exponentiële technologie

Technologische singulariteit

Een singulariteit is een ongewoonheid, iets waar de normale regels of wetten niet meer geldig zijn of niet meer toegepast kunnen worden. Oorspronkelijk werd deze term vooral toegepast in de natuurkunde: een moment waarop ruimte-tijd zo sterk is gekromd, dat ruimte en tijd feitelijk ophouden te bestaan.

Technologische singulariteit werd voor het eerst beschreven door de science fiction auteur Vernor Vinge in 1993. Vanaf 2001 vestigde Ray Kurzweil de aandacht op het concept in verschillende artikelen en boeken.

Het moment van technologische singulariteit is wanneer technologie meer invloed heeft op de richting waar de maatschappij zich naartoe beweegt dan de mens. Er zijn verschillende visies of en wanneer dit moment optreedt, maar meestal wordt het jaar 2045 aangehouden.

Yuri van Geest, is de ambassadeur in Nederland van de Singularity University. In een podcast heb ik hem geïnterviewd [link onderin]. Zijn definitie is: ‘Singularity is een verzamelterm voor de belangrijkste opkomende technologieën. De convergentie van deze technologieën leidt tot fundamentele veranderingen in de wereld.’

Wet van Moore

De voorspelling bouwt voort op de Wet van Moore, deze theorie staat voor de verdubbeling van transistorcapaciteit binnen een bepaalde tijdsperiode en voor hetzelfde budget. Deze wetmatigheid kun je volgens Kurzweil en andere aanhangers van singulariteit doortrekken naar de snelheid waarin wetenschap en technologie zich ontwikkelen.

Anderzijds wordt de exponentiële toename van rekenkracht in de Wet van Moore door sommige experts betwijfelt. Zij denken dat computerchips binnenkort tegen hun natuurkundige beperkingen aanlopen. Op een meer fundamenteel niveau heeft de Finse wetenschapper Ilkka Tuomi kritiek op de Wet van Moore.

Zijn conclusie is dat de wetmatigheid strikt genomen niet bestaat. ‘Sociologisch gezien is de Wet van Moore fascinerend. Hoe ontstaan mythes in de moderne samenleving en hoe worden die mythes wijdverspreid in wetenschappelijke artikelen, speeches en beleidsrapporten’.

Onderlinge versterking

Om die reden is de exponentiële toename van rekenkracht misschien minder interessant dan het versterkende effect die technologieën op elkaar hebben. Dit is het tweede concept dat singulariteit aanjaagt. Zo was ik in oktober 2017 op de World AI Summit in Amsterdam, waar werd gefilosofeerd over het combineren van kunstmatige intelligentie en quantum computing.

Of neem dit voorbeeld: de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie zorgt ervoor dat sensortechnologie steeds beter wordt. De sensoren worden bijvoorbeeld nauwkeuriger, efficiënter en kunnen meer datapunten meten. Dit leidt er toe dat er meer en kwalitatief betere data wordt gegenereerd, dat leidt tot een versterking van de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie.

Kenmerken

Naast de Wet van Moore en de onderlinge versterking van technologieën, zijn er nog een paar kenmerken van technologische ontwikkelingen.

  • 1 Vervolginnovaties maken het verschil;
  • 2 Technologische ontwikkelingen versnellen zich;
  • 3 Concurrerende innovaties kunnen uit een onverwachte hoek komen.

Ten eerste, vervolginnovaties maken vaak het verschil. In hun boek Nooit Af geven Martijn Aslander en Erwin Witteveen het voorbeeld van de auto. De uitvinding van het wiel en die van de verbrandingsmotor brachten al grote veranderingen met zich mee, maar de grootste maatschappelijke impact ontstond toen Henry Ford beide ontdekkingen met elkaar combineerde en op grote schaal auto’s ging produceren.

Hetzelfde gaat op voor Uber. Dit bedrijf maakt onder andere gebruik van de GPS in smartphones, slimme algoritmes en online betaalmogelijkheden. Het is niet dat ze één ding hebben uitgevonden en daarmee de markt op zijn gegaan, maar ze combineren diverse technologieën om tot een aantrekkelijke mix voor consumenten te komen.

Versnelling

Een ander kenmerk is dat technologische ontwikkelingen zich versnellen. Een mooi voorbeeld hiervan staat in Nooit Af. ‘Wanneer bij de opkomst van de vliegtuigindustrie de bootdiensten van Rotterdam naar New York een serieuze concurrent krijgen, duurt het nog tientallen jaren voordat de laatste matroos het licht uitdoet. Maar wanneer Selexyz concurrentie krijgt van Bol.com duurt het nog maar vijf jaar voordat Selexyz failliet gaat.’

Een ander kenmerk is dat concurrerende innovaties uit een onverwachte hoek kunnen komen. Neem het idee dat postbezorgers overbodig zouden worden door robots. Zo ver kwam het niet, want de aanval op de post kwam uit een andere hoek. Electronisch berichtenverkeer in de vorm van email bleek de markt van de posterijen op de kop te zetten.

Trendwatcher trends

Met al die kennis heb ik nagedacht wat de komende jaren een impact gaat hebben op ons leven. Als trendwatcher en DIY futurist vind ik dit (op dit moment) de belangrijkste technologische ontwikkelingen de komende jaren:

  1. Energie
  2. Zelfrijdende auto’s
  3. Drones
  4. Robots
  5. Materialen
  6. Biohacking en biotechnologie
  7. 3D-printen
  8. Maker beweging
  9. Opslag van data
  10. Quantum computing
  11. Asteroïden mijnen & Ruimtevaart
  12. Singulariteit

De trendwatcher trends heb ik hieronder verder uitgewerkt, gevolgd door een stuk over de risico’s en de vraag over wat je nodig hebt om klaar te zijn voor de toekomst.


1. Energie

In het najaar van 2016 was ik op de Singularity University the Netherlands Summit in Amsterdam. Ramez Naam vertelde daar over het energievraagstuk. Hij is helemaal niet zo pessimistisch over klimaatverandering. Hij gelooft in duurzame energieopwekking. Sterker nog, in zijn presentatie gaf hij voorbeelden dat de ontwikkelingen op dit gebied razendsnel gaan.

In sommige landen was zonne-energie in 2017 al goedkoper dan energie uit kolencentrales. Het aandeel van duurzame energieopwekking ten opzichte van het totaal aan energieopwekking is 100 keer gegroeid in de afgelopen 13 jaar. Dit is een exponentiële groei. Zijn visie: ‘De prijs van zonne-energie gaat naar bijna nul. De opslagcapaciteit van batterijen gaat radicaal omhoog.’

Dit komt tot uiting in elektrische auto’s. Die gaan in de toekomst dienen als rijdende oplaad- en opslagstations. Dat is een heel nieuw paradigma om naar auto’s te kijken (daarover straks meer).

De prijs van zonne-energie gaat naar bijna nulRamez Naam

Je kan hier zelf ook al aan meedoen. Dat zie ik bijvoorbeeld bij mijn ouders. Zij wonen in het aardbevingsgebied boven de gaswinning in de provincie Groningen. Omdat ze schade hebben gehad door de aardbevingen kregen ze subsidie voor zonnecollectoren en een zonneboiler. In het afgelopen jaar hebben ze zoveel energie opgewekt, dat ze geen elektriciteitskosten hebben gemaakt.

Dat niet alleen, ze hebben ook energie teruggeleverd aan het net. Dat laatste levert nu nog betrekkelijk weinig op, maar als we straks betere accu’s en batterijen hebben, dan kunnen mijn ouders de energie nog beter bewaren en misschien uitleveren aan de buren in de straat. Via ontwikkelingen als blockchain technologie kunnen ze dat misschien straks zonder tussenkomst van een energiemaatschappij zelf regelen.

Video toekomst van energie

Tijdens de Singularity University the Netherlands Summit 2017 had ik hierover een interview met Arash Aazami, ondernemer en oprichter van Universal Right.

Interview met Arash Aazami


2. Zelfrijdende auto’s

Ik heb niet zoveel met auto’s of autorijden. Toch had ik vorig jaar een klein geluksmomentje. Ik had een lezing gegeven op de Permanent Beta dag in Amsterdam. Na afloop werd ik geïnterviewd door Vincent Everts over biohacking [link onderin]. Na het interview vroeg hij of ik zin had om in zijn Tesla te rijden.

‘Nou en of!’ zei ik tegen hem. Ik vond het geweldig. De optie dat de auto zichzelf bestuurt, hebben we niet gebruikt. Die update had hij in zijn auto uitgezet. Toch voelde ik dat dit de toekomst van mobiliteit is.

Als ik op vakantie ga, dan vind ik ook altijd zonde van mijn tijd om auto te rijden. Ik verwacht ook dat mensen over 50 jaar met verbazing terugkijken naar onze huidige tijd. ‘Hoe bizar is het om zelf de auto te besturen’. Net zoals wij terugkijken op het begin van de 20e eeuw, waarbij mensen nog met paard en wagen reisden.

Op de Singularity University the Netherlands Summit vorig jaar sprak Carlo van Weijer (‘smart mobility’ bij de Technische Universiteit Eindhoven). Een leuke anekdote waarmee hij startte is Marchetti’s Constant. In de afgelopen decennia zijn we gemiddeld 1 uur en 6 minuten per dag aan het reizen, ondanks de hogere snelheid waarmee we reizen. De gemiddelde reistijd blijft gelijk, ondanks dat we van paard en wagen naar auto’s en vliegtuigen zijn gegaan. Hoe is dat straks met auto’s die zelf rijden?

Voordeel

Momenteel overlijden 1,2 miljoen mensen in en door het verkeer per jaar. Dit cijfer is een hele lange tijd naar beneden gegaan, maar neemt de laatste jaren weer toe. Waarschijnlijk komt dit door de introductie van de smartphone, waarbij bestuurders de aandacht niet bij de weg houden.

Auto’s die met behulp van kunstmatige intelligentie zelf rijden, zal een heleboel verkeersdoden schelen. Volgens Neil Jacobstein (chair kunstmatige intelligentie bij Singularity University) is dat ook het frappante. ‘Iedereen heeft het over het dodelijk ongeluk met een zelfrijdende Tesla. Niemand over de 1,2 miljoen verkeersdoden per jaar, doordat we als mens zelf rijden.’

Carlo van der Weijer verwacht dat zelfrijdende auto’s onvermijdelijk zijn. Onze blik op mobiliteit zal daarbij ook veranderen. De tijd dat je een auto bezit, zal op een gegeven moment ook achterhaald zijn.

Mobiliteit wordt een service. In een zekere zin is deze trend al ingezet met bedrijven zoals Uber en SnappCar. Dit heeft ook een impact op de overheid. Die zal niet meer investeren in bussen of treinen, maar in een netwerk van elektrische auto’s die zelf rijden.

Video zelfrijdende auto

Bij het Get Into The Future congres in Amsterdam mocht ik meerijden in een zelfrijdende auto. Bekijk de video hieronder:

Vliegende auto’s

Een uitstapje zijn vliegende auto’s. Ik verwacht dat het meer een gimmick zal zijn dan auto’s die zelfstandig rijden. Toch zijn er een aantal technologiebedrijven die zich hiermee bezig houden. Zoals Kitty Hawk (waar Alphabet in investeert) en Uber Elevate.

Experts verwachten dat op lange termijn een VTOL (Vertical Take-Off and Landing) gemakkelijker en veiliger is dan auto’s die alleen de grond hebben om zich over te bewegen (en dus niet omhoog en naar beneden kunnen).

In een Tesla


3. Drones

Van vliegende auto’s is het een kleine stap naar drones. De technologie zelf is helemaal niet zo nieuw of spannend. In het leger en ook door consumenten worden drones gebruikt. Een fanatiek dronefilmer (is dat een woord trouwens?) is Jelmer de Boer. Tijdens ons podcast interview hebben we het ook een tijdje over zijn drone gehad.

De definitie van ‘drone’ is dat het een luchtvaartuig zonder piloot is. Het woord drone is afkomstig van het Engelse woord voor mannetjesbij (dar). Drones worden op afstand bestuurd. Soms met joystick terwijl je drone blijft zien en soms op afstand met camerabeelden en andere sensordata.

Het meest interessante is de toepassing van deze technologie. In de Verenigde Staten doen bedrijven zoals Whole Foods, Domino’s Pizza en Starbucks experimenten met drones. Drones worden ingezet voor het bezorgen van hun producten.

Nog interessanter wordt het als dit combineert met andere trends, zoals kunstmatige intelligentie. Zo is Amazon aan het nadenken over het inzetten van drones om producten naar steden te vliegen, terwijl jij nog niet weet dat je het product wil kopen. Op het moment dat jij de bestelling doet, staat de drone al voor je deur.


4. Robots

Wat zijn robots? Robots kennen we vooral uit films. Ik stel me dan altijd een vierkante metalen ding voor, dat blikkerig praat en houterig beweegt. Maar eigenlijk zijn robots alleen het omhulsel van kunstmatige intelligentie. Een robot kan allerlei vormen aannemen. In essentie is een robot geprogrammeerd om verschillende taken uit te voeren. Die taken zijn van te voren wel gedefinieerd. Een robot zal niet zo snel meer dingen doen, tenzij het ‘strong AI’ is [link onderin over kunstmatige intelligentie].

De definitie van een robot is een machine die kan waarnemen, denken en handelen. Een camera (waarnemen) is geen robot, de elementen moeten met elkaar samenhangen. Voorbeelden zijn een lasrobot in een fabriek, robots die in de zorg worden gebruikt (bijvoorbeeld voor het tillen van patiënten) of robots op het vliegveld (die reizigers helpen met hun vluchtinformatie).

Net als bij drones geldt dat robots op zichzelf niet heel spannend zijn. Het gaat om de combinatie van deze trend met andere trends. Kunnen we robots inzetten om ons te helpen in onze duurzame energievoorziening (trend #1), in ons lichaam stoppen (biohacking, trend #6) of de ruimte in sturen om daar grondstoffen te delven (asteroïde mijnen, trend #9)?

In april gaf ik een lezing over kunstmatige intelligentie in Arnhem. Daarin haalde ik ook deze robot uit de film Terminator aan. We baseren ons huidige beeld van robots nog vooral op films en series.


5. Materialen

Het is transparant. Het is sterker dan staal. Het is super goed geleidend, buigzaam en het dunste materiaal ter wereld. In de laatste jaren wordt steeds meer bekend over grafeen. In 2010 werd zelfs de Nobelprijs voor de Natuurkunde uitgereikt aan de ontdekkers en ontwikkelaars van dit materiaal.

Wat is het dan? Grafeen is gemaakt van koolstof. Als jij met een potlood schrijft, dan werk je eigenlijk met grafeen. Want grafeen zit in grafiet, waar je potloodpunt uit bestaat. Het bijzondere aan grafeen is dat het maar één atoom dik is. Zo’n dun plakje heet tweedimensionaal materiaal. Het onderscheidende aan grafeen ten opzichte van andere tweedimensionale materialen is dat grafeen sterk en stabiel is.

Geen wonder dat er nu veel onderzoek wordt gedaan naar de toepassing van grafeen. De beloftes zijn veelbelovend. Het zou het internet 100 keer sneller maken, een camerasensor 1.000 keer zo gevoelig en zeewater veranderen in drinkwater. Samsung en Apple zijn met elkaar in conflict over patenten met dit materiaal. Kortom, we gaan in de komende jaren nog veel meer horen over grafeen en haar toepassingen.


6. Biohacking

‘Ik heb een chip in mijn hand’. Dat is vaak de eerste zin die ik gebruik als ik een lezing of presentatie geef over biohacking. Dit is maar één onderdeel van biohacking, met een mooi woord ‘DIY grinding’. Voor mij is biohacking het optimaliseren van mijn lichaam en leven door het gebruik van biologie en technologie.

Natuurlijk kan technologie, zoals die chip, mij helpen om mijn leven te verbeteren, maar het is breder dan dat. Een volledig overzicht staat in mijn artikel over biohacking [link onderin]. Het gaat namelijk ook over de impact van deze trend op bedrijven, de gezondheidszorg, de overheid en de maatschappij.

Daarom vind ik het leuk om regelmatig bijeenkomsten hierover te organiseren. Onderin staat een overzicht, maar daarbij kun je denken aan 3D bio printen, brainhacking, DNA hacking, human enhancement en transhumanisme [links onderin].

Vooral DNA hacking krijgt de laatste tijd veel aandacht, met name door de laatste technologie: CRISPR/CAS9 [link onderin]. Daarmee zijn we straks in staat om relatief snel, eenvoudig en goedkoop het DNA van een plant, dier of mens te wijzigen.

Ik was eind 2017 te gast als expert in een discussie voor de Raad van Volksgezondheid en Samenleving. Daarbij ging het over de impact van deze trend. Naast positieve effecten zoals het genezen van genetische ziektes of het lichaam bestand maken tegen ruimtereizen (luister naar mijn podcast met Angelo Vermeulen als je dit interessant vindt, deze podcast staat onderin), zijn er ook gevaren zoals bioterreur of de invloed op de delicate biodiversiteit op onze planeet.

Biotechnologie

Zelf vind ik de enorme toename in rekenkracht en geheugenopslag die de Wet van Moore representeert ontzettend interessant, maar nog boeiender vind ik de vooruitgang in biotechnologie. Daar schreef ik eerder een uitgebreid artikel over [link onderin].

Zo is een van de drijfveren in de vooruitgang in biotechnologie de dalende kosten om DNA te analyseren. Deze afname gaat sneller dan de Wet van Moore! In een artikel in The Economist in 2006 werd dit aangeduid met de term Carlson Curve naar de auteur van het stuk. De aanname was dat de kosten voor ‘DNA sequencing’ gelijke tred zouden houden met de Wet van Moore, maar in 2008 bleek het zelfs sneller te gaan.

Lezing over biohacking en technologische trends die ik vorig jaar op de Permanent Beta gaf. Dat was dezelfde lezing waarna ik werd gevraagd om in een Tesla te rijden (zie trend #2)


7. 3D-printen

Een 3D-printer kan materialen in vooraf gedefinieerde vormen printen. Wat betreft die materialen zijn dat nu nog met name kunststoffen, maar ook steen, hout en weefsels kun je tegenwoordig al printen. Ik schreef zelf een apart stuk op mijn website over 3D-bioprinten [link onderin].

In hun boek Nooit Af maken Martijn Aslander en Erwin Witteveen de vergelijking met de verspreiding van digitale bestanden zoals muziek en films. ‘Met een gedownload STL-bestand kan je 3D-printer een meubelstuk maken die door iemand aan de andere kant van de wereld is bedacht’. Dit is de democratisering van producten: je download een ontwerp dat je mooi vindt van wat voor voorwerp dan ook en print het uit bij een 3D-printer in de buurt.

8. Maker beweging

De maker beweging is geen technologie in zichzelf, maar een beschrijving van een groep. Deze groep maakt zelf (technologische) dingen, bijvoorbeeld met behulp van 3D-printers. Auteur Chris Anderson ziet de maker beweging als de nieuwe industriële revolutie [link onderin].

Het mooiste voorbeeld is de militaire drone Raven. De prijs was destijds ruim 25.000 euro. Een groep enthousiastelingen besloot om een vergelijkbare drone te maken voor 1 procent van de prijs. Binnen één jaar hadden ze het voor elkaar. Hun Quadcopter koste 220 euro. De vuistregel in de maker beweging is volgens Martijn Aslander en Erwin Witteveen dat ze 90 procent van de functionaliteit, voor 1 tot 5 procent van de oorspronkelijke prijs nastreven.

9. Opslag van data

We hebben een probleem. In de afgelopen 2 jaar (2015-2017) hebben we meer data geproduceerd dan in alle jaren daarvoor gecombineerd. Dat komt onder meer door de toename van sensor- en meettechnologie. Zelf ben ik ooit zo begonnen met deze blog, door te schrijven over de mogelijkheden van quantified self [link onderin].

Meer data zit ook in alle social media berichten die we elkaar sturen, foto’s die we nemen en video’s die we maken. Dit gaat versnellen, denk bijvoorbeeld aan virtual reality [link onderin]. Om de data op te slaan van 5 minuten virtual reality film heb je meer opslagcapaciteit nodig dan bij een gewone film.

Of het voorbeeld van social media. In april 2017 was ik bij een lezing van toekomstdenker en auteur Kevin Kelly. Hij vertelde: ‘Social media is vandaag de dag nog geen 5.000 dagen oud. Je moet je voorstellen wat dat betekent. We staan nog maar aan het begin!’

DNA data opslag

Een oplossing voor het opslagprobleem ligt misschien in de biologie. Dit wordt ‘biomimicry’ genoemd. De natuur heeft namelijk al een oplossing gevonden voor de opslag van data. Dat is DNA. DNA is compact, het kan honderdduizenden jaren mee gaan, het kan tegen extreme koude of warmte, je kan miljoenen kopieën per uur maken en we kunnen het makkelijk coderen.

Volgens Yaniv Erlich (Columbia University) verliest DNA niet zijn opslagkwaliteit door ouderdom. Iets wat wel gebeurd met cassettebandjes, CD’s en harde schijven. Tijdens een Biohacking Meetup heb ik het hier al eens over gehad [link onderin]. Wetenschappers hebben de eerste geslaagde experimenten hier al mee gedaan, zoals het coderen en versturen van een sonnet van Shakespeare via DNA.


10. Quantum Computing

In mei had ik een podcast interview met Julia Cramer. Zij is gepromoveerd aan de Technische Universiteit van Delft op het gebied van ‘quantum computing’. Zij werkt nu bij het bedrijf QuTech. De achtergrond achter ‘quantum computing’ is ‘quantum fysica’. Dit is een domein binnen de natuurkunde, waar Albert Einstein de eerste theorie over heeft opgeschreven.

Voor leken: gewone computers en software werken met binaire code. Een bit is een 0 of een 1. Een quantum deel kan een 0 zijn, een 1 zijn en allebei zijn. Dit betekent dat de combinaties exponentieel toenemen bij het aantal quantum bits dat je gebruikt. Quantum computing is nu nog een radicaal idee, maar bedrijven als Google, IBM, Dell en Lockheed Martin steken gigantisch veel geld en tijd in de ontwikkeling van deze technologie.

Toen ik rondliep op de Technische Universiteit moest ik denken aan de film ‘A beautiful mind’, een film met Russel Crowe over de briljante wiskundige John Nash. Overal in het gebouw zie je op schermen, ramen en vensters allerlei berekeningen en formules. Volgens Julia Cramer maakt ‘quantum computing’ nu de stap van wetenschap naar technologie.

Het zal nog even duren voordat we de kracht van quantum kunnen gebruiken, waarbij we waarschijnlijk geen ‘quantum computers’ op ons bureau hebben staan. Waarschijnlijk zal het meer een dienst zijn, net zoals we nu elektriciteit gebruiken.

Einstein legde het theoretische fundament onder quantum computing


11. Asteroïden mijnen & ruimtevaart

Elon Musk wil naar Mars. Ik sprak hierover met Angelo Vermeulen in een podcast interview [link onderin]. Angelo Vermeulen was de commander van de allereerste Mars simulatiemissie van NASA op Hawaï. Hij doet als wetenschapper nu onderzoek naar reizen en leven in de ruimte.

De kolonisatie van het heelal door de mens is nog maar net begonnen. Naast de Verenigde Staten willen China en Europa ook bases gaan bouwen. Om te beginnen op de maan.

Met Angelo sprak ik over grondstoffen in de ruimte. Als we een reis naar Mars maken, moeten we dan alles meenemen vanaf de aarde? Volgens hem is het veel slimmer om grondstoffen in de ruimte zelf te delven. Maar kan het ook andersom? Het bedrijf Planetary Resources denkt van wel. Zij willen metalen delven op asteroïden en planeten, zoals goud, zilver, nickel, uranium en titanium. Deze metalen zijn veelal schaars op aarde (en dus kostbaar).

Ik was bij de workshop Living off Earth op Border Sessions 2018 in Den Haag. Daar maakte ik dit verslag:

Verslag Living off Earth workshop 


12. Singulariteit

Met de term singulariteit wordt het moment bedoeld dat kunstmatige intelligentie slimmer is dan menselijke intelligentie. Een andere beschrijving is de convergentie en versterking van technologische trends met elkaar.

Een aantal technologische trends heb ik namelijk nog niet genoemd in dit artikel. Denk aan nanotechnologie. Is het mogelijk om robots te maken die door de bloedbaan kunnen reizen (biohacking, trend #6). Of virtual reality, wat volgens sommige experts de nieuwe dominante vorm van social media zal worden. Hoe zit het dan met betalingen en eigendom? Een oplossing hierin kan de blockchain technologie zijn, een groot kasboek dat iedereen beheert en controleert [link onderin].

Ik heb virtual reality getest, een fascinerende ervaring!


Wat zijn nadelen, gevaren en risico’s?

Gevaren

Door mensen in mijn omgeving word ik vaak een techno-utopist genoemd. In een zekere zin is dat ook wel terecht. Ik geloof in progressie en ik ben geneigd om vooral de voordelen van nieuwe toepassingen te zien. Maar neem privacy. Met de toenemende technologie in ons leven, hebben we dan nog wel een eigen leven?

NB. In Eindhoven sprak ik hierover met technodenker Kevin Kelly. Zijn visie is dat we gaan naar ‘coveillance’. Dat is een model waarin we accepteren dat bedrijven en instanties ons volgen, maar dat wij ook weten wat zij meten en met die gegevens doen.

Technologie maakt ons afhankelijk. Als ik mijn smartphone thuis laat liggen, dan voelt het of ik een arm of been ben verloren. Als ik zelf merk dat ik om de zoveel minuten mijn smartphone wil bekijken of ik nog nieuwe berichten heb, dan realiseer ik me hoe verslavend technologie ons kan maken. Heeft de invoering van de televisie en de auto ons leven zoveel beter gemaakt?

Misschien hoef ik in de toekomst mijn best niet meer te doen. Dan heb ik een pil die me slank houdt en onsterfelijk maaktValerio Zeno

Toen Valerio Zeno bij mij thuis was voor opnames voor het televisieprogramma Valerio4ever vroeg hij aan mij: ‘Misschien hoef ik in de toekomst mijn best niet meer te doen. Dan heb ik een pil die me slank houdt en onsterfelijk maakt’.

Toekomst beïnvloeden

Alle tien ontwikkelingen kunnen ons leven makkelijker en beter maken. Alle tien ontwikkelingen kunnen ons leven ook moeilijker en slechter maken. Welke keuze me maken, dat bepalen we zelf. Dat ligt echt niet buiten ons bereik, maar dat kunnen we zelf beïnvloeden. Bijvoorbeeld door wat je stemt, welke producten je koopt en welke initiatieven je steunt.

Volgens mij is het niet tegen te houden. Het blijft de afweging van de mensheid hoe we het gaan toepassen. Daarvoor moet er volgens mij nog wel meer ruimte zijn om te experimenteren en te proberen. Dat hebben we nodig om het beste uit deze ontwikkelen te halen.


Wat zijn tips en handvatten om met deze ontwikkelingen aan de slag te gaan als organisatie?

Innovatie

Wat heb je hier aan als bedrijf of (semi) publieke organisatie? Op basis van mijn Masteropleiding over innovatiewetenschappen en mijn gesprekken over dit onderwerp heb ik deze vijf tips opgesteld.

  1. Bewustwording;
  2. Fasering;
  3. Cultuur;
  4. Serendipiteit;
  5. Buiten organisatie.

De tips en handvatten heb ik hieronder verder uitgewerkt.

Bewustwording. Volgens Peter Hinssen van McKinsey moeten leidinggevenden ongeveer 70% van hun tijd zich richten op de korte termijn, 20% op de middellange termijn van 2 tot 3 jaar en 10% op de strategie over 5 a 10 jaar. In werkelijkheid is dit 93% van de tijd op de korte termijn en 7% op de middellange termijn.

Een reeel gevaar als je niet bewust bent van (technologische) ontwikkelingen is dat je kansen mist of ineens bedreigt wordt door een andere organisatie. Bekende voorbeelden in dat licht zijn Kodak en Nokia. Kodak merkte de transitie naar digitale fotografie te laat op, terwijl Nokia de opkomst van de smartphone miste.

Dit fenomeen wordt ‘corporate myopia’ genoemd, oftewel zakelijke bijziendheid. Dit is geen uniek beeld, want bedrijven komen en gaan. Zo bestond de meerderheid van de bedrijven uit de huidige Fortune 500 vijftig jaar geleden nog niet. Dit wordt nu helemaal relevant, in een tijd waar volgens Klaus Swab van het World Economic Focum een ‘tsunami aan innovatie’ op ons afkomt.

Er komt een tsunami van innovatie op ons afKlaus Swab (World Economic Forum

Fasering. De vernieuwers en ontdekkers zijn niet de mensen die een project tot het einde zullen dragen. Een handige methode om hier naar te kijken komt uit het boek Augmented Health(care) van Luciën Engelen. Dit boek is gericht op innovatie in de zorg, maar sommige concepten zijn universeel toepasbaar. Hij schrijft dat je innovatie in drie fases moet indelen: bewustzijn, opbouw en opschaling. In elke fase moet het project eigenlijk worden overgedragen naar een andere projectgroep met andere mensen met andere capaciteiten.

Cultuur. De grootste belemmering van verandering en vernieuwing is de cultuur in organisaties. Dat is niet zo gek: iedereen wil innoveren, maar niemand wil veranderen. Voordat je als organisatie kan starten met innovatieprojecten, moet het belangrijkste werk daarom eigenlijk al zijn gedaan. Vernieuwingsdrang moet zijn ingebed in het personeelsbeleid, in het leiderschap en trainingen.

Daarnaast heb je als organisatie en als persoon in deze tijden juist lerend vermogen nodig. Dat doe je door sneller te leren van fouten, dat met collega’s, klanten en concurrenten (!) uitwisselen en door fouten te accepteren en juist te vieren. Om die reden vind ik het ook leuk om actief te zijn in de stichting Permanent Beta. Zoals die naam al impliceert: je bent continu in betá en het is nooit klaar of af. Je bent altijd bezig om te leren en te verbeteren.

Serendipiteit. Als het gaat om innovatie en vernieuwing moet je de ogen openhouden voor extra of andere kansen. Dit wordt ook wel serendipiteit of geluk genoemd. Bekende voorbeelden van serendipiteit is de ontdekking van penicilline, andere toepassingen van Viagra en de ontdekking van de post-it notes van 3M.

Buiten organisatie. De huidige systemen en structureren in een organisatie zijn ingericht op de huidige klanten, producten, diensten en procedures. Daarom pleiten innovatiedenkers zoals Yuri van Geest en Drew Weilage om innovatieprojecten een plek buiten de organisatie te geven. Het liefst autonoom, met genoeg ruimte om te experimenteren, te proberen te falen.

Een andere methode is om experts uit andere disciplines te betrekken. Zo nodigt de afdeling bioinformatica van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam twee keer jaar collega’s uit van andere bedrijven. Het bleek dat specialisten van de ABN-AMRO bank een bepaalde groep genen vond waarmee ze konden voorspellen of een behandeling voor leukemie bij patiënten wel of niet zou aanslaan.

Fouten

De voorbeelden van Kodak en Nokia zijn de bedrijven bijna fataal geworden. Het blijft lastig om goed te voorspellen wat de toekomst brengt. Een bekend is voorbeeld is de bestuursvoorzitter van computerbedrijf IBM. Thomas Watson voorspelde in 1943 dat hij verwachte dat zijn bedrijf hooguit 5 computers zou maken. Dat was de hoeveelheid computers die nodig zou zijn in de wereld.

In totaal zullen er 5 computers nodig zijn in de wereldThomas Watson (bestuursvoorzitter IBM in 1943)

De meest voorkomende fouten als het gaat om het voorspellen van de toekomst is om de huidige status van een technologie als uitgangspunt nemen voor de toekomstprognoses (#1), om de omgeving en het gedrag van de mens als onveranderlijk te beschouwen (#2) en om geen rekening te houden met de vervolginnovaties waar ik eerder over schreef (#3).

Remmende voorsprong

Dan kan het gebeuren dat je voorbij wordt gestreefd door een tot dan toe onbekende concurrent. De reden hiervoor is vaak dat deze concurrent nog geen last heeft van de set aan (ongeschreven) vooroordelen, aannames en paradigma’s van de huidige marktleiders. In het begin neemt de marktleider de nieuwe concurrent ook niet zo serieus.

Uit een onderzoek van Harvard naar honderdvijftig wereldwijde doorbraakinnovaties bleek dat de leidende positie na de innovatie overging naar een ander bedrijf. Opvallend genoeg verovert die nieuwe leider in de sector de markt altijd met een product dat inferieur is in de ogen van de gevestigde bedrijven. Volgens professor Wim de Ridder in het boek Nooit Af komt dit door de frisse blik van de nieuwe concurrenten en de wet van de remmende voorsprong van de huidige marktleiders.


Wat heb je als individu nodig om hiermee om te gaan?

Wat heb jij nodig?

Volgens Kevin Kelly is productiviteit voor robots. Meer dan ooit gaan we ons in de komende jaren als mens richten op de dingen die we als mens goed kunnen. Dat is ook de visie van Yuri van Geest die hij deelde in het podcast interview dat ik met hem had [link onderin]. Het gaat dan om dingen als empathie en compassie. Maar ook om durf, lef, moed, inspiratie en experimenteren.

Robots en computers zijn namelijk razendknap in het efficiënt en foutloos doen van taken. Wat voor dingen moet je juist NIET foutloos en efficiënt doen, maar vragen om fouten maken en aanklooien? Dat is het doen van wetenschappelijk onderzoek, innoveren en ondernemen.

Productiviteit is voor robotsKevin Kelly

Als wij als mens de technologie inzetten op haar sterke punten en wij ons richten op onze kracht, dan komen we er beter uit. Nieuwe tijden vragen juist om integriteit en het gevoel van gerechtigheid. Dat zijn dingen die wij als mens nog steeds beter kunnen dan computers en software.

Zoals integriteit en gerechtigheid. In de aflevering ‘Nosedive’ van de Netflix serie Black Mirror werd de ‘rating economie’ van Uber en Airbnb in het extreme doorgevoerd. Die aflevering maakte dat ik ging nadenken over de impact van dit soort transparantie.

Het nadenken over dit soort dingen, noem het ethiek, is juist bij uitstek iets dat we als mens moeten doen. In mijn visie kan dat spoor gelijk opgaan met experimenteren en proberen. Want door te klooien, kom je er pas achter wat iets echt betekent.

Dat is ook de reden dat ik een chip in mijn hand heb. Het is één ding om te filosoferen over de toekomst van (intieme) technologie, de symbiose van mens en machine. Je kan je er nog beter een beeld van vormen als je het zelf probeert. Daarom was ik zo geïntrigeerd door de biohacker in de Verenigde Staten die zelf zijn DNA wilde bewerken [link onderin]. Of die andere biohacker waar ik over vertelde tijdens mijn lezing op het Ancestral Health Symposium in Leiden die een ‘DIY fecal transplant’ heeft uitgevoerd.

Wat ook nodig is, zijn mensen die nadenken en vertellen over deze ontwikkelingen. Zoals Kevin Kelly in zijn boek The Inevitable schrijft: ‘De technologische trends zijn als regen dat op een berg valt. Het is onvermijdelijk dat het water naar beneden stroomt. Maar hoe de stroompjes zich gaan vormen en zich gaan vermengen met andere stroompjes tot rivieren, dat weten we niet’.

Ben jij klaar voor de toekomst?

Samenvatting

In de onderstaande mindmap heb ik de samenhang tussen de verschillende ontwikkelingen en concepten opgenomen. Het is een samenvatting van dit artikel en ook mijn andere artikel over futuristen [link onderin].

Mindmap met een samenvatting van welke concepten ik belangrijk vind en hoe ze met elkaar samenhangen.


Trendwatcher lezing

In december 2016 gaf ik een lezing tijdens de Biohacking Meetup in Utrecht over ontwikkelingen in biohacking. Later gaf ik een aangepaste versie van deze lezing en een workshop bij IJsselvliet Strategie & Realisatie in Zwolle. Aanwezig bij de workshop waren directeuren en (financieel) managers uit de omgeving. Mijn doel was om ze mee te nemen in de technologische trends.

Volgens Frank Markerink (partner bij IJsselvliet Strategie & Realisatie) was dat gelukt: ‘Peter heeft een zeer inspirerend verhaal gehouden over onder meer biohacking. Het heeft ons nieuwe inzichten en business kansen opgeleverd. Aanrader.’

De presentatie staat hieronder.

<

Presentatie over trends in biohacking

In november 2017 gaf ik een lezing op Tech Tuesday over de belangrijkste technologische ontwikkelingen, gevolgd door een aantal stellingen.

Bekijk de presentatie hieronder.

Presentatie over technologische ontwikkelingen

Meer weten?

Wil je meer weten over dit onderwerp? Neem dan contact met me op als je vragen hebt! Ook als je me wil uitnodigen om een lezing of presentatie te geven bij je bedrijf, op je congres, symposium of bijeenkomst.

Kijk trouwens naar mijn lezingen pagina voor een overzicht van waar en waarover ik heb gesproken.


Leeslijst

Dit zijn gerelateerde artikelen:

Eerder schreef ik over deze onderwerpen.

Hier kun je mijn podcast interviews luisteren. Je kan je ook abonneren op mijn podcast via iOS of Spotify. Daarnaast verschijnen de nieuwste afleveringen ook op Youtube.

Verderop staan een aantal van deze interviews uitgeschreven!

Aflevering 76 is met Ruud Veltenaar over technologische ontwikkelingen en de klimaatcrisis.

Aflevering 75 is met Ans Hekkenberg over de toekomst van ruimtereizen.

Aflevering 40 is met Julia Cramer over quantum computing.

Aflevering 33 is met Angelo Vermeulen over ruimtevaart.

Aflevering 28 is met Yuri van Geest over Singularity University en exponentiële technologie.

Aflevering 8 is met Brenno de Winter over privacy en hackers.

Aflevering 3 is met Martijn Aslander.

Dit zijn een aantal transcripties van de podcast interviews. De meest interessante passages heb ik geel gemarkeerd.

Dit zijn de boeken die ik heb gelezen:

  • Boek Gerd Leonhard
  • Boek Kevin Kelly
  • Boek Luciën Engelen
  • Boek Aslander en Witteveen

Ik ben zelf een paar keer in de media geweest over dit onderwerp:

Dit zijn opleidingen en cursussen die ik heb gevolgd of seminars en symposia die ik heb bezocht:

Dit zijn opleidingen en cursussen die ik heb gevolgd of seminars en symposia die ik heb bezocht:

Dit zijn externe links die ik heb gebruikt:


Hoe denk jij hier over? Welke technologische ontwikkeling gaat volgens jou de grootste impact hebben? Laat een reactie achter!