Bekend van BNNVARA, RTL 5, NPO Radio 1, BNR Nieuwsradio, 3FM, Tegenlicht, De Correspondent en meer: In de media | Telefoon: 06-53555875

Futurist Nederland: 10 belangrijkste ontwikkelingen

Futurist. Wat is de betekenis van futurist, futuroloog of futurologist? Wat zijn bekende futuristen in Nederland? Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen voor de toekomst? Wat zijn 3 kenmerken? Wat zijn kansen en wat zijn risico’s? Bonus: trends voor bedrijven, gezondheidszorg, het onderwijs & de overheid uitgelicht!

Futurist betekenis

Wat is een futurist? Wat is de betekenis van het woord futurist? Een futurist denkt na over de toekomst: wat zijn ontwikkelingen die impact hebben op de mens, organisaties, instellingen, het bedrijfsleven, de overheid en de maatschappij. Futuristen doen dit op basis van onderzoek van trends die ze in de maatschappij, in het wetenschappelijk onderzoek of in andere domeinen zien.

Een duidelijk verschil tussen een futuroloog en trendwatcher is er niet. Als ik dit zelf mag invullen, dan zou ik zeggen dat een futurist nog wat verder in de toekomst kijkt naar trends en ontwikkeling. Eerder schreef ik een artikel over trendwatchers [link onderin]. Je zult zien dat de ontwikkelingen die ik verderop beschrijf op een hoger abstractieniveau zijn en een langer tijdsperspectief hebben.

Model futurist

In de onderstaande mindmap heb ik de samenhang tussen de verschillende ontwikkelingen en concepten opgenomen. Het gaat zowel over dit artikel als die over trendwatching [link onderin].

Mindmap met een samenvatting van welke concepten ik belangrijk vind en hoe ze met elkaar samenhangen.

DIY Futurist

Ik noem mezelf DIY Futurist. De reden daarvoor is tweeledig. Ten eerste vind ik de randgevallen het meest interessant. Net zoals de computerhackers in de vorige eeuw, denk ik dat de biohackers, ‘makers’ en huidige hackers op het spoor zitten van de meest interessante vernieuwingen. Daarnaast volg ik de erkende bronnen van vernieuwing zoals het leger en de topsport.

Het tweede wat mij een DIY Futurist maakt, is dat ik de meeste technologie ook zelf wil testen en uitproberen. Zo heb ik een chip laten implanteren in mijn lichaam, heb ik zelf met CRISPR/cas9 (een methode voor genetische modificatie gewerkt), gebruik ik TCDS (zwakstroom op mijn hersenen) en test ik supplementen die bijvoorbeeld mijn cognitieve vermogen kunnen ondersteunen.

Futuroloog Nederland

Wat zijn bekende futuristen in Nederland en in het buitenland? Voor mij zijn Gerd Leonhard, Kevin Kelly en Ray Kurzweil internationale voorbeelden. Gerd Leonhard schreef het boek ‘Technology vs. Humanity’. Dit boek heeft mijn denken over het toekomst behoorlijk beïnvloed. Kevin Kelly heb ik zelf een keer ontmoet toen hij in het voorjaar van 2017 een lezing gaf bij de STRP Biënnale in Eindhoven. Ray Kurweil werkt bij Google is vooral bekend over zijn ideeën rond het transhumanisme.

Bekende futuristen in Nederland zijn Richard van Hooijdonk en Ruud Veltenaar. Zij geven veel lezingen en presentaties bij bedrijven en instellingen. Richard van Hooijdonk heeft daarnaast een boek geschreven en doet een theatertour door Nederland. Ruud Veltenaar is gastdocent van onder meer London Business School.

Futurist Kevin Kelly is één van mijn voorbeelden.

Future studies

De toekomst voorspellen blijft lastig, maar we zijn niet helemaal weerloos en hopeloos ten opzichte van technologische vooruitgang. Zo schrijft Gerd Leonhard terecht ‘dat de toekomst ons niet zo maar overkomt, maar dat het mede door ons gemaakt wordt’.

De toekomst overkomt ons niet zo maar, maar wordt mede door ons gemaaktGerd Leonhard

Future studies houden zich bezig met het onderzoeken van de toekomst. Andere termen hiervoor zijn ‘toekomstonderzoek’ en ‘toekomstkunde’. Bedrijven en instellingen doen dit vaak voor hun strategische besluitvorming en scenario planning.

Toekomst voorspellen

Ondanks dat je goed kan nadenken over de toekomst, blijft het lastig om deze te voorspellen. In zijn boek Life 3.0 toont Max Tegmark dit aan met twee voorbeelden [link onderin]. Het eerste voorbeeld is Ernest Rutherford, een van de grootste kernfysici van zijn tijd. Hij zei in 1933 dat kernenergie ‘gezwets in de ruimte’ is, waarna minder dan 24 uur later Leo Szilard de nucleaire kettingreactie ontdekte.

Het tweede voorbeeld is van astronoom Richard Woolley. In 1956 noemde hij verhalen over ruimtevaart ‘volslagen nonsens’. Een jaar later bracht de Sovjet-Unie de eerste satelliet in een baan om de aarde.

Onverwachte gevolgen zijn het meest voorspelbare ding op aardeBruno Latour

Laat staan dat we weten wat de gevolgen zijn van wetenschappelijke en technologische doorbraken. In mijn artikel over technologie ethiek heb ik daar al een paar voorbeelden van gegeven [link onderin]. Zo werd de auto in eerste instantie gemaakt voor sportdoeleinden en medisch gebruik. De mooiste samenvatting hiervan komt van filosoof Bruno Latour: ‘Onverwachte gevolgen zijn het meest voorspelbare ding op aarde’.

Kenmerken (3x)

Wat zijn de drie kenmerken van ontwikkelingen waar een futuroloog naar kijkt? Dit zijn ze:

  1. Exponentiële verandering
  2. Recombinatie
  3. Recursiviteit

Een kernbegrip in de futurologie is exponentiële verandering. De basis hiervoor is de Wet van Moore. In essentie komt deze theorie erop neer dat de processorsnelheid op een chip die je kan kopen voor 1.000 dollar elke 18 tot 24 maanden verdubbelt. Het geldt niet alleen voor transistors in een geïntegreerde schakeling, maar ook voor rekenkracht, opslagcapaciteit en genoom sequentie bepaling. Ray Kurzweil noemt dit ‘de wet van de versnellende opbrengsten’. In het begin lijkt dit nog niet spectaculair, maar na verloop van tijd is elke verdubbeling een enorme sprong.

Het probleem is dat het brein van de mens heel moeilijk een exponentiële sprong kan bevatten. We zijn gewend om lineair te denken. We verwachten dat de technologie die we nu hebben gewoon beter en sneller wordt. Maar we houden te weinig rekening met kruisbestuivingen tussen technologieën of radicaal nieuwe ontwikkelingen.

Recombinatie & recursiviteit

Een voorbeeld van een kruisbestuiving is een term die ik in het najaar van 2017 hoorde op een congres over kunstmatige intelligentie. De term was ‘quantum AI’; dat staat voor ‘quantum computing’, gecombineerd met kunstmatige intelligentie. Een andere term hiervoor is recombinatie.

In zijn boek hanteert Gerd Leonhard een derde kenmerk van toekomstige ontwikkelingen (naast dat het exponentieel is en de recombinatie). Dit is recursiviteit. Dit zijn systemen die zichzelf kunnen updaten en upgraden, zoals robots die zichzelf kunnen herprogrammeren om telkens nieuwe taken aan te kunnen.

De eerste tekenen hiervan zie je al: besturingssystemen updaten zichzelf automatisch of een online dienst als Google voert dagelijks allemaal testen, verbeteringen en wijzigingen door.

Futuroloog Gerd Leonhard schreef een interessant boek over de toenemende spanning tussen mens en technologie [link onderin]


In dit deel beschrijf ik 10 belangrijkste ontwikkelingen voor de toekomst.

Toekomst ontwikkelingen (10x)

Wat zijn de belangrijkste trends voor de toekomst? Gerd Leonhard beschrijft 10 zogenaamde megatrends in zijn boek. Eerder schreef Kevin Kelly in zijn boek ‘The Inevitable’ over 12 onvermijdbare ontwikkelingen. De lijst van Leonhard heb ik als uitgangspunt genomen. Tussen haakjes staat de originele Engelse term als ik geen Nederlandse vertaling kon bedenken die de lading volledig dekt.

  1. Digitalisering
  2. Mobilisering (mobilization)
  3. Interactie (screenification)
  4. Direct (disintermediation)
  5. Transformatie
  6. Intelligentie (intelligization)
  7. Automatisering
  8. Virtualisatie
  9. Anticipatie
  10. Robotisering

In de onderstaande lijst heb ik de deze gecombineerd en een korte beschrijving geschreven.

Digitalisering & mobilisering

#1 Digitalisering. Alles wat gedigitaliseerd kan worden, zal gedigitaliseerd worden. Eerst was het post, daarna muziek, films, boeken en kranten, gevolgd door geld, verzekeringen en transport. Het belangrijkste effect van digitalisering is dat het een stuk goedkoper wordt of zelfs gratis.

#2 Mobilisatie. Alles wordt mobiel. In 2020 werk je niet meer op computers, maar is het onzichtbaar geworden en alomvattend aanwezig. Onderzoeksbureau Gartner legt dit treffend uit: ‘Sync me, know me, track me, see me, hear me, understand me and be me. That’s where mobilization is taking us.’ Onze interactie met computers zal daarmee ook veranderen. We zullen het steeds dichter op (of in) ons lichaam dragen en de technologie bedienen via onze stem, aanraking, houding of kunstmatige intelligentie.

Interactie & direct

#3 Interactie. We gaan steeds meer communiceren via schermen. Dit is al een veel langer lopende trend. Kranten en magazines lezen we op tablets. In plaats van bellen gebruiken we Skype of andere vormen van videobellen. Auto’s hebben geen hendels en knoppen meer, maar alleen veel schermen (zoals in de Tesla).

Een ander vorm is virtual reality (VR) en augmented reality (AR), waarbij we via lenzen en brillen ons kunnen onderdompelen in een andere wereld (VR) of een laag over de werkelijkheid krijgen te zien (AR) [link onderin].

#4 Direct. Dit staat voor de ontwikkeling waarbij er geen distributeur of tussenpersoon meer nodig is. Een voorbeeld is de muziekindustrie. Met diensten zoals Spotify en Youtube is de rol van de muziekmaatschappij geminimaliseerd.

Naar verwachting zal blockchain technologie hier een belangrijke rol in gaan spelen, waarbij de eerste tekenen de cryptovaluta zoals bitcoin zijn [link onderin].

In een Tesla. Dit is een voorbeeld van de toename van schermen (ontwikkeling #3)

Transformatie & Intelligentie

#5 Transformatie. Deze term staat voor iets anders dan verandering of innovatie. Het gaat letterlijk om iets anders worden. Neem de autoindustrie. Waarschijnlijk is de focus van autofabrikanten straks niet meer het maken van auto’s (een product), maar het verzorgen van mobiliteit (een dienst).

#6 Intelligentie. Kevin Kelly noemt dit de drijvende kracht achter de volgende industriële revolutie. Elke object in onze omgeving zal verbonden worden met het internet. Het zal continu de omgeving meten met sensoren, informatie ontvangen en terugsturen. Deze objecten zijn intelligent door slimme algoritmes of neurale netten. In mijn artikel over kunstmatige intelligentie heb ik de overeenkomsten en verschillen verder uitgewerkt [link onderin].

Automatisering & virtualisatie

#7 Automatisering. Dit hangt samen met de vorige trend van intelligentie. Automatisering staat voor een ontwikkeling waarin we bepaalde processen kunnen inrichten zonder menselijke tussenkomst. Dit kan zorgen voor een hoge mate van efficiency en effectiviteit.

Dit heeft een grote impact op het werk van mensen. Volgens een onderzoek van de Oxford Martin School uit 2013 zal 50% van alle banen in de komende 20 jaar verdwijnen door automatisering.

#8 Virtualisatie. Dit staat voor het concept om een niet-fysiek exemplaar van iets te hebben. De eerste ontwikkelingen op dit gebied zijn bijvoorbeeld dat veel applicaties niet meer op je laptop of desktop draaien, maar dat je daar toegang toe hebt via het internet.

Een andere vorm hiervan is het 3D printen van materialen, zowel kunstmatig als biologisch. In de toekomst heb je thuis een 3D printer staan die je nieuwe stoel kan printen doordat je de materialen in huis hebt en een model hebt gedownload van een online platform.

Anticipatie & robotisering

#9 Anticipatie. Deze ontwikkeling wordt voor een belangrijk deel gestuwd door de ontwikkeling van intelligentie (#6). We raken eraan gewend om informatie op tijd te krijgen. Slimme software probeert ons gedrag en onze behoeften te voorspellen. Op persoonlijk niveau zijn dit apps zoals Google Now en de slimme thermostaat van Nest.

Op een ander niveau wekt deze ontwikkeling de interesse van de overheid, de politie en veiligheidsdiensten. Met behulp van big data geeft de software aan waar agenten het best kunnen surveilleren. Dit is predictive policing. In de film Minority Report is deze ontwikkeling tot het extreme doorgevoerd. Daar kun je opgepakt worden voordat je een misdrijf begaat.

#10 Robotisering. Robots zijn de meest in het oog springende manifestaties van de voorgaande ontwikkelingen. Overal in ons leven zullen we gebruik maken van robots, zoals we nu ook al slimme apps in onze smartphone gebruiken – tot aan robots in fabrieken, in de gezondheidszorg en het onderwijs.

Robotisering is de 10e ontwikkeling


In dit deel richt ik me op de mogelijke nadelen en de impact op ons als mens van de 10 ontwikkelingen.

Nadelen

Niet alle ontwikkelingen zijn per saldo positief. De auteur William Gibson zegt het wel treffend: ‘Technologie is moreel neutraal tot het moment dat we het gaan gebruiken.” Neem interactie (#3). Nu kampen we al met problemen zoals smartphoneverslaving of een te grote afhankelijkheid van deze technologie.

De mobilisering (#2) heeft nu ook al negatieve consequenties. Leonard: ‘Hiermee worden we ook steeds meer traceerbaar, naakt, voorspelbaar, gemanipuleerd en uiteindelijk programmeerbaar.’

Technologie is moreel neutraal tot het moment dat we het gaan gebruikenWilliam Gibson

Op het moment dat we schermen en beelden nog meer toelaten in ons leven, kan dat desoriënterend en verslavend zijn. Wat als je in de virtuele wereld het perfecte leven hebt en het echte leven veel problemen hebt? Het lijkt op de film Ready Player One. In hoeverre is dat science fiction of is het als ‘science faction’?

Een andere ontwikkeling waar nu veel misstanden in voorkomen, zit in de platformen die direct contact tussen leverancier en consumenten of consumenten onderling bewerkstelligen (#4). Er is veel kritiek op hoe Uber de chauffeurs behandelt of de impact die een platform zoals Airbnb heeft op steden.

Verantwoordelijkheid loslaten

De grootste uitdagingen liggen misschien wel op het vlak van de automatisering (#7). Gaan we verantwoordelijkheden uit handen geven aan algoritmes en technologie. In zijn boek beschrijft Leonhard een paar voorbeelden. In plaats van op bezoek gaan bij je ouders, ga je Skypen. We gaan blind af op aanbevelingen van slimme algoritmes, bijvoorbeeld welk boek we moeten lezen, film we moeten kijken of bij welk restaurant we gaan eten.

Wat als we ons bewustzijn afstaan aan computers waarbij machines ons moraal, onze normen en waarden beoordelenSteven Tallbot

Auteur Steven Tallbot schetst een donker scenario: “Wat als we ons bewustzijn afstaan aan computers waarbij machines ons moraal, onze normen en waarden beoordelen?” Volgens mij is dit één van de belangrijkste taken die we nu hebben. Hoe zorgen we dat we niet alles automatiseren? Wat is de reden om iets te automatiseren? Wat kunnen we als mens (nog steeds) beter zelf?


Niet gratis

De eerste ontwikkeling is digitalisering. Maar alles dat digitaliseert, dat wordt op den duur gratis en overvloedig. Neem de encyclopedie. Vroeger moest je sparen voor een exemplaar van de Encyclopedia Brittanica of de Winkler Prins. Tegenwoordig is veel meer kennis gratis toegankelijk via Wikipedia.

In zijn boek The Inevitable schetst Kevin Kelly een aantal scenario’s waar nog wel een premie of geldbedrag tegenover zal staan. Hieronder heb ik de scenario’s opgesomd met een kort voorbeeld.

  1. Directheid, zoals een film zien zodra deze uitkomt;
  2. Personalisatie, zoals een medicijn die is afgestemd op je genenset;
  3. Interpretatie, zoals hoe informatie over je genetica kunt toepassen;
  4. Authenticiteit, zoals een origineel schilderij van een kunstenaar in plaats van een kopie;
  5. Toegang, zoals je Spotify kan gebruiken om naar alle muziek ter wereld te luisteren;
  6. Belichaming, zoals wanneer je naar een live optreden gaat in plaats van naar de live stream te kijken;
  7. Patronage, zoals wanneer je een maker steunt vanwege het werk dat hij of zij doet;
  8. Ontdekken, zoals een restaurant recensent die gespecialiseerd en ervaren is in het keuren van restaurants.

Als je naar deze lijst kijkt: ben jij straks nog steeds in staat om geld te krijgen voor het werk dat je doet of de producten en diensten die je maakt binnen je onderneming?

Wat bij mij verder nog is blijven hangen van het boek van Kevin Kelly zijn twee andere dingen die niet zullen verdwijnen. Beide zijn in hun diepe essentie menselijk, namelijk vertrouwen en verhalen. Vertrouwen kun je niet downloaden en kopiëren, maar moet je over tijd verdienen. Hetzelfde geldt voor verhalen. Het medium waarop we verhalen vertellen en tot ons nemen zal veranderen, maar verhalen op zichzelf verdwijnen niet. Dat zit heel diep in ons evolutionair systeem.

Impact op mens

Arthur C. Clarke is één van de bekendste futuristen. Hij zei: ‘Elke voldoende geavanceerde technologie onderscheidt zich niet meer van pure magie.’ Neem je eigen leven op dit moment. Eigenlijk is het pure magie dat we via internet toegang hebben tot alle informatie van de wereld, met onze smartphone kunnen luisteren naar miljoenen uren muziek, en feilloos de weg kunnen vinden met een navigatie app.

Elke voldoende geavanceerde technologie onderscheid zich niet meer van pure magieArthur C. Clarke

De mogelijkheden van technologie nemen alleen nog maar exponentieel toe en vermengen zich met elkaar. Leonhard schrijft heel treffend: ‘Het gaat straks niet meer om de vraag of iets kan, maar hoe, waar, wanneer en waarom.’ De vraag over wat we als mens, als maatschappij en als land willen wordt steeds belangrijker. Om die reden denk ik niet dat ethiek, politiek en filosofie overbodig worden. Maar daarover schrijf ik later in dit artikel meer.

Toepassing

Wat moeten wij als mensheid met deze ontwikkelingen? Dat iets kan, hoeft niet te betekenen dat we het daarom moeten doen. Gerd Leonhard doet hier in zijn boek een aanzet voor. Volgens hem draait het straks om menselijke vaardigheden, zoals creativiteit, compassie, originaliteit, verantwoordelijkheid, communicatie, inlevingsvermogen en empathie.

De menselijke ziel moet blijven heersen over technologieAlbert Einstein

Dit is de enige manier waarop we verstandig met technologie kunnen blijven omgaan. Eerder zei Albert Einstein het ook al mooi: ‘De menselijke ziel moet blijven heersen over technologie.’ Wellicht is dit een ouderwetse humanistische blik op de wereld, waarbij de mens het middelpunt van alles is.

Maar is er een uitknop op deze ontwikkelingen of hebben we al iets in gang gezet dat niet meer te stoppen is? Denk hierbij aan de ontwikkeling van de atoombom, een vergelijking die regelmatig wordt gemaakt door onder andere filosoof Sam Harris.

Bewustzijn

Een andere richting is namelijk dat machines ook ooit empathie, compassie en een holistische blik kunnen hebben. Waarschijnlijk kunnen ze beter dan wij straks menselijke interactie meten. Nu is er software voor gezichtsherkenning die emoties beter kunnen aflezen dan dat wij als mensen kunnen. Maar kan die software dan ook menselijke interactie simuleren, zoals in de film Ex Machina [link onderin]?

Krijgen computers ooit een bewustzijn? We weten überhaupt zelf helemaal niet of bewustzijn, de ziel of het hogere bewustzijn daadwerkelijk bestaat en waar het zich dan in ons lichaam bevindt. Zo nam ik deel aan een panelgesprek over langer leven waar het ook ging om cryonisme [link onderin]. Een deel van de mensen die zich hebben ingevroren, hebben dat alleen met hun hoofd gedaan.

Als ze weer tot leven worden gewekt en op een kunstmatig lichaam worden geplaatst, zijn ze dan wel hetzelfde? Of denken we dat we een ziel hebben, maar zijn dat eigenlijk biologische, chemische en elektrische processen in onze hersenen die we niet kunnen begrijpen?

Gerd Leonhard, een andere futurist die ik volg


In dit deel ga ik op de impact van de 10 ontwikkelingen op een aantal domeinen.

Futuroloog spreker

Futuroloog spreker. Tegenwoordig word ik steeds vaker ingehuurd om bij bedrijven en instellingen te vertellen over de impact van deze ontwikkelingen. Ik richt me dan met name op de volgende domeinen:

  1. Bedrijfsleven
  2. Zorg
  3. Onderwijs
  4. Overheid

De invloed van de eerder genoemde ontwikkelingen op deze domeinen heb ik hieronder proberen te schetsen. Ik moet daarbij wel het voorbehoud maken dat het vergezichten zijn van lijnen die ik op dit moment zie en doortrek. Het is heel waarschijnlijk dat de toekomst er anders uitziet, maar het zet je hopelijk wel aan het denken!

1 Bedrijfsleven

Wat is de impact van deze ontwikkelingen op het bedrijfsleven? De meest in het oog springende ontwikkeling is transformatie (ontwikkeling #5). Dit betekent dat bedrijven en organisaties steeds moeten nadenken wat voor toegevoegde waarde ze leveren om relevant te blijven. Daarnaast vraagt het van ze om de omgeving te scannen naar tekenen van onbekende concurrenten.

In het recente verleden is de stormachtige opkomst van Apple met de invoering van de iPhone het meest sprekende voorbeeld. Dit liet zijn sporen na bij onder meer telefoonfabrikanten zoals Nokia en Ericson. In nabijheid van dit voorbeeld; Kodak werd verrast door mogelijkheden van digitale fotografie (eerst apart en later als functionaliteit in smartphones). De muziekindustrie wist zich niet goed raad met de opkomst van Napster en online streaming diensten zoals Spotify.

Een ander gevolg sluit aan op het voorbeeld van Spotify. Naarmate steeds meer dingen worden gedigitaliseerd, worden ook steeds meer industrieën dienstgericht in plaats van productgericht. Platen, muziektapes en CD’s werden vervangen door online abonnementen voor alle types muziek. Een voorbeeld dat nu opkomt is mobiliteit als een dienst, met voorbeelden zoals Uber en Lyft.

Tot slot, een derde gevolg is dat er tegenbewegingen ontstaan. Als ik tijdens lezingen en presentaties vertel dat het in 2050 verboden is om zelf auto te rijden, dan worden er soms mensen boos. Ik reageer dan dat er aparte circuits zullen zijn waar je kan autorijden. Een andere tegenbeweging is dat offline leven een nieuwe luxe wordt. In een wereld waarin je altijd verbonden bent, ga je straks betalen om even niet online te zijn.

2 Futurist zorg

Volgens Gerd Leonhard zijn kunstmatige intelligentie en genetische modificatie de twee belangrijkste technologische ontwikkelingen. Beide ontwikkelingen hebben een massieve impact op de toekomst van de zorg. Eerder schreef ik een uitgebreid artikel over innovatie in de zorg [link onderin].

Wat betreft genetische modificatie is de invloed direct: medisch specialisten zijn straks mogelijk in staat om genetische aandoeningen blijvend te genezen. Dit kan zeker in gevallen waar een aandoening direct te relateren aan één gen, zoals sikkelcelanemie, een erfelijke vorm van bloedarmoede. In plaats van medicatie of andere behandelingen, zijn medici straks hiermee in staat om relatief eenvoudig bepaalde aandoeningen voor altijd te verhelpen.

Digitalisering

Een andere belangrijke ontwikkeling die speelt in de zorg is de toenemende digitalisering (ontwikkeling #1). Hierover sprak ik met Zayna Khayat van het REshape Center van het Radboud Universitair Medisch Centrum in Nijmegen. Volgens haar is de gezondheidszorg in vergelijking met andere domeinen nog het minst gedigitaliseerd. Hoe meer aspecten van de zorg worden gedigitaliseerd, hoe meer andere technologieën hier op kunnen voortbouwen.

Neem kunstmatige intelligentie (ontwikkeling #6). Dit wordt steeds meer gebruikt door artsen en specialisten, bijvoorbeeld voor het destilleren van vakliteratuur en voor het analyseren van ziektebeelden. Zo zijn er voorbeelden bekend waarbij kunstmatige intelligentie beter is in het analyseren van de huid, op vormen van huidkanker, dan dermatologen.

De digitalisering van de vakliteratuur en afbeeldingen, bijvoorbeeld van de afdeling radiologie, maakt het mogelijk dat kunstmatige intelligentie de medisch specialisten hierbij kan helpen.

Patiëntendata

Naast afbeeldingen is nog veel meer data van patiënten beschikbaar en gaan patiënten dat ook in toenemende mate steeds meer zelf verzamelen. Ik spreek regelmatig bij zorginstellingen en ziekenhuizen, waarbij ik mezelf introduceer als patiënt uit de toekomst.

Ik heb namelijk mijn DNA laten analyseren, doe dagelijkse metingen van een aantal gezondheidsindicatoren en draag een chip in mijn hand. Doordat ik over een langere termijn metingen heb gedaan, is dit een meer valide en betrouwbaarder beeld van mijn gezondheid dan wanneer ik bij de dokter of in het ziekenhuis één enkele meting krijg.

Eigendom

Het eigendom, het beheer en toegang tot medische data in bijvoorbeeld het electronisch patiëntendossier is nog steeds een uitdaging voor veel zorginstellingen. Blockchain technologie kan hier een oplossing voor zijn, in 2018 heb ik dit verkend tijdens onder meer de Blockchaingers Hackaton in Groningen [link onderin]

Mijn ideaal zou zijn dat de eigendom tot mijn gezondheidsdata staat geregistreerd in de blockchain, waarbij ik zelf delen van mijn data kan vrijgeven voor bepaalde gebruikers. Zo mag bijvoorbeeld mijn huisarts straks alle gegevens in zien, mijn verzekeraar alleen de basisdata en mijn sportcoach mijn voedselinname en calorieverbruik.

Wat is de toekomst van de gezondheidszorg?


3 Futurist onderwijs

Het onderwijs wordt op meerdere manieren geraakt door de eerder genoemde ontwikkelingen. Overigens schreef ik eerder een uitgebreid artikel over innovatie in het onderwijs [link onderin].

In een wereld waarin mensen honderden jaren oud worden, heb je wellicht ook meerdere carrières. Een leven lang leren krijgt dan een heel andere betekenis dan het nu heeft. Een andere ontwikkeling is dat er steeds meer middelen beschikbaar zijn, zoals virtual reality om mee te leren, te spelen en te experimenteren (ontwikkeling #8).

Basiskennis

Ik denk dat bepaalde basiskennis nog steeds onderwezen moet worden zoals taal en rekenen. Maar in een wereld van technologie en software moeten kinderen wellicht ook leren te programmeren en te coderen. Er gaan nieuwe beroepen ontstaan. Zo hadden we 20 jaar geleden ook niet bedacht dat er nu appontwikkelaars zouden zijn. Wellicht hebben we dan ‘algoritme ontwikkelaars’ en ‘robot persoonlijkheid trainers’. Daar moet het onderwijs actief op inspelen.

In een wereld waarin met kunstmatige intelligentie (bijna) alle antwoorden beschikbaar zijn, wordt het stellen van vragen essentieel. Net zoals klooien, experimenteren, innoveren, falen en oefenen. Dit zijn allemaal activiteiten die een computer of robot, gericht op efficiency en effectiviteit, niet zo goed kan.

Maar die activiteiten zijn wel essentieel om te groeien en te leren. Zelf denk ik aan de manieren waarop ik het beste leer: niet door het te lezen of te horen, maar door het te ervaren, fouten te maken en daarop te reflecteren.

Vaardigheden

Om dit te blijven leren zijn eigenschappen zoals nieuwsgierigheid, passie en verbeeldingskracht belangrijk, net zoals sociale vaardigheden, emotionele intelligentie en kritisch nadenken. Dit zijn bij uitstek vaardigheden die een mens bezit en kan overdragen door een scholier te begeleiden, te coachen en hem of haar te laten falen.

Om die reden denk ik dat het vak van leraar niet gaat verdwijnen, het gaat alleen wel veranderen. Dit is ook het voorbeeld dat Kevin Kelly aanhaalt als het bijvoorbeeld gaat om schaken. De beste schaker is geen mens of computer, maar een centaur. Dat is een team van grootmeesters met kunstmatige intelligentie.

In deze combinatie gaan leraren samenwerken met kunstmatige intelligentie in de vorm van robots. De robot begeleidt leerlingen op een individueel leerpad in een eigen tempo, waarbij de rol van de leraar steeds meer komt te liggen bij het opleiden in menselijke vaardigheden en capaciteiten.

Hersenimplantaat

De rol van genetische modificatie en hersenimplantaten is hierin nog spannender. Is het straks mogelijk om op bestelling een superslim kind te krijgen, dat op een bepaald moment ook een hersenimplantaat krijgt waarbij hij of zij direct toegang heeft tot alle kennis in de wereld? Wat betekent onderwijs dan nog?

Juist dan is ethiek nog belangrijker, samen met de eerder genoemde vaardigheden en competities. Kinderen moeten leren wat ze met al deze immense vermogens kunnen doen, hoe ze dat voor hun eigen leven, voor de mensen om zich heen en voor de maatschappij en de wereld zo goed mogelijk kunnen inzetten.

Wat is de toekomst van het onderwijs? Gaan we kennis op een andere manier tot ons nemen?


4 Futurist overheid

Publieke instellingen en de overheid zelf zitten midden in de veranderingen. Een van mijn opdrachtgevers bij een provincie zei het wel treffend: ‘De wereld om ons heen verandert in een hoog tempo. Wij als overheid moeten daarin mee om relevant te blijven.’ Dit geldt op diverse aspecten, bijvoorbeeld de toename van big data door sensortechnologie en door burgers die hun data delen met de overheid.

Overigens schreef ik een uitgebreid artikel over innovatie bij de overheid, zoals de smart city [link onderin].

Wat betekent de versnelling en samensmelting van technologieën voor de rol van de overheid? In 2017 was ik twee keer te gast bij een discussieavond die werd georganiseerd door het Ministerie van Veiligheid en Justitie samen met het Openbaar Ministerie.

Het dilemma: hoe maak je wetgeving die eigenlijk niet meer van toepassing is op het moment dat je het hebt geformuleerd? Dit speelt onder meer rondom kunstmatige intelligentie, genetische modificatie, blockchain en andere technologieën.

Rol overheid

De taak van de overheid is om wet- en regelgeving op te stellen, dit uit te voeren en te handhaven. Publieke waarden zoals privacy, (digitale) veiligheid en democratie kunnen in het geding komen door de doordenderde technologie. Maar juist als die technologie doordendert, dan moet de overheid nadenken hoe wet- en regelgeving relevant kan blijven of hoe ze op een andere manier kunnen borgen dat publieke waarden beschermt blijven.

Om die reden denk ik niet dat politiek irrelevant wordt. Het is en blijft voorlopig nog een menselijke, maatschappelijke, ethische en politieke afweging hoe we al die technologie willen toepassen.

Het is niet makkelijk. De relatie tussen de taken van de overheid en politiek met wetenschappelijk en technologie is treffend verbeeld in de onderstaande illustratie.

#technology #science #politics

A post shared by Brave New World Conference (@bravenewworldconference) on

Pensioen

Ook op andere domeinen liggen er veel vragen: hoe moeten we omgaan met ons huidige pensioenstelsel als er technologieën beschikbaar komen waarmee we 200 of 300 jaar oud worden? Wat betekent dit voor het onderwijssysteem en voor instituties zoals het huwelijk?

Wat hiermee samenhangt is de vraag welke rol voor de overheid er nog overblijft, zeker op nationaal niveau. Grote (technologie) bedrijven zoals Facebook en Google opereren wereldwijd. Kan jij je als land nog onttrekken aan hun invloed? Een andere bedreiging is de uitholling van de financiële positie van overheden doordat steeds meer arbeid (en daarmee belasting op arbeid) verdwijnt. Om die reden wordt er nagedacht en geëxperimenteerd met ideeën zoals het basisinkomen.

Ontregelend

Al deze ontwikkelingen voelen ontwrichtend. Dit zei Arie van Bellen, directeur van ECP, op het Brave New World Conference 2017 in Leiden: ‘Technologie is ontregelend. Instellingen zoals scholen, de gezondheidszorg en de politiek zijn niet aangepast aan de nieuwe realiteit.’ Volgens hem heeft geen zin om daar tegenin te ontwikkelen, maar het gaat om een verantwoordelijk gebruik van nieuwe technologie.

In de zaal reageerde iemand: ‘Het is erg naïef om te veronderstellen dat politici of onderwijzers aan kinderen kunnen uitleggen hoe ze verantwoordelijk met technologie moet omgaan.’ De vraag of er een antwoord is: ‘Net als bedrijven zichzelf continu moet aanpassen, geldt hetzelfde voor de overheid en de politiek. Dat is niet simpel.’

In de zomervakantie van 2018 ga ging ik naar Dubai. Is dat het land van de toekomst?


Conclusie

Wat moet je als persoon of als organisatie met de beelden en toekomstvisies zoals in dit artikel? Misschien denk je wel: ‘We moeten dit stoppen!’ Volgens mij is dat een leuke gedachte, maar ook naïef. De trein van technologie dendert namelijk door, of je wil of niet.

Om nog eens terug te komen op de uitspraak ‘Het gaat straks niet meer om de vraag of iets kan, maar hoe, waar, wanneer en waarom’. Vooruitgang is aan de andere kant ook niet iets wat ons overkomt. Het is niet een spel waarin we achterover hangen en passief alles laten gebeuren.

Iedereen heeft er invloed op, zowel in je individuele acties als ook de invloed die je hebt op grotere machten zoals de politiek, het maatschappelijke debat, religieuze instellingen en ideologen. Hoe ik kijk naar ons gebruik, ten goede of ten kwade van al deze ontwikkelingen, verschilt per dag.

Dystopie

Dat ik soms negatief ben, komt door 2 dingen. Ten eerste is één van de ijzeren wetten van de geschiedenis is dat luxe zich vaak ontwikkelt tot noodzaak en dan weer nieuwe verplichtingen schept. In zijn boek Sapiens schrijft Harari: ‘Zodra mensen gewend raken een bepaalde luxe, gaan ze die voor lief nemen.’ Dit geldt niet alleen voor de mensheid, maar ook voor de individuele mens.

Ten tweede zijn wij als Homo Sapiens ecologische seriemoordenaars. Door de eeuwen heen, zelfs lang voor de agrarische revolutie (10.000 jaar geleden) waren we al de dodelijkste soort op aarde. Straks zijn we door alle genoemde ontwikkelingen nog veel krachtiger. Wat gebeurt er dan?

Utopie

Vaker denk ik dat de toekomst overwegend positief is. Door genetische modificatie, kunstmatige intelligentie, biohacking en andere technologieën zijn we als mens in staat om ziektes te genezen, langer te leven en mogelijk naar andere sterrenstelsels te reizen. Niet dat alles alleen maar positief is, maar ik geloof in de kracht van mensen om hier de juiste afwegingen in te maken en te experimenteren.

Ik geloof ook, hoe naïef het misschien ook is, in het vermogen van de mens om goed te handelen en, mocht het onverhoopt misgaan, in het vernuft van de mens om het te herstellen. Zo hebben we ons ook ooit ontwikkeld vanuit de Afrikaanse savanne tot waar we nu zijn.

Een andere reden is de geschiedenis. De huidige tijd waarin we nu leven is nog nooit zo goed geweest. Er is in vergelijking met het verleden nog nooit zoveel welvaart geweest, we zijn nog nooit zo gezond geweest en er zijn nog nooit zo weinig oorlogsslachtoffers gevallen.

Door te blijven proberen en een nieuwsgierige en onderzoekende houding aan te nemen, kunnen we de vooruitgang voor een groot gedeelte zelf kunnen beïnvloeden. Welkom in de toekomst!

Aan het begin van 20e eeuw was het idee dat we ons op deze manier zouden verplaatsen in de 21e eeuw. Dit laat zien dat sommige voorspellingen van futuristen niet altijd uitkomen. Deze prent is gemaakt door de Franse kunstenaar Jean-Marc Côté.


Meer weten

Wil je meer weten over dit onderwerp? Neem dan contact met me op als je vragen hebt! Ook als je me wil uitnodigen om een lezing of presentatie te geven bij je bedrijf, op je congres, symposium of bijeenkomst.

Kijk trouwens naar mijn lezingen pagina voor een overzicht van waar en waarover ik heb gesproken.

Video futurist

Zelf ben ik het meest geïnteresseerd in de impact van nieuwe technologie op de mens. Een goed beeld hierop is een een interview die Sjanett de Geus met mij hield over biohacking en mijn visie op de toekomst.

Bekijk de video hieronder.

Interview met Sjanett de Geus


Leeslijst

Eerder schreef ik deze artikelen over dit onderwerp

Hier kun je meer lezen over de ontwikkelingen.

Hier kun je meer lezen over de impact op de domeinen zorg, onderwijs en overheid:

Dit zijn boeken die ik over dit onderwerp heb gelezen:

Dit zijn externe links die ik heb gebruikt:

Hoe denk jij hier over? Laat een reactie achter!

2018-08-16T09:13:31+00:00By |0 Comments

Leave A Comment

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.