Transhumanisme. Wat is het transhumanisme? Wat is de betekenis en de oorsprong hiervan? Wat gebeurt er op dit gebied in Nederland? Wat heeft transhumanisme te maken met technologie, wetenschap en singulariteit?

Wat is de impact hiervan op mij als mens en überhaupt de mensheid? Wat zijn de gevaren van transhumanisme? Wat is mijn mening hierover?

Wat is transhumanisme?

Wat is Transhumanisme? Het is geen ding, maar een filosofie. Transhumanisten (aanhangers van deze stroming) stellen zich op het standpunt dat de evolutie van de mens volmaakt is. Het is tijd voor ons als mens om het heft in eigen hand te nemen. We kunnen en moeten nú technologie gebruiken om de toekomstige evolutie van onze soort bij te sturen

Dit wordt vooral vanuit de technologische en wetenschappelijke vooruitgang geredeneerd. Denk aan nanotechnologie, biotechnologie en cyborgs. Het vermengen van het menselijk lichaam met elektronica. Cyborgs. Of digitalisering. Volgens de meest bekende transhumanist, Ray Kurzweil, duurt het niet lang meer voordat we onze gedachten kunnen uploaden [verderop in dit artikel schrijf ik hier meer over].

In deze mindmap staan de diverse onderdelen en hoe ze in mijn ogen samenhangen:

Mindmap met een samenvatting van welke concepten ik belangrijk vind en hoe ze met elkaar samenhangen.

Spreker transhumanisme

Transhumanisme. Het ontstaan van de goddelijke mens? Zelf geef ik regelmatig lezingen en presentaties over transhumanisme. Onderin staat een presentatie van een lezing die ik hierover gaf.

Maar ook andersom interview ik experts hierover. Zo sprak ik op het Brave New World conference 2018 in Leiden met auteur Mark O’Connel die het boek De Mensmachine schreef. We praten over zijn boek, de meest iconische karakters daarin en hoe hij naar het transhumanisme kijkt.

Bekijk het interview:

Interview met auteur Mark O’Connel

Cryogene suspensie

Een andere wijd omvatte visie binnen het transhumanisme is om het lichaam en/of de hersenen in te vriezen na de dood. Dit heet cryonics. Of in het Nederlands: cryogene suspensie. Dit zijn mensen die zich laten invriezen (het hele hoofd of alleen het lichaam).

Als de technologie zover heeft ontwikkeld dat hun ziekte genezen kan worden, dan willen ze zich laten ontdooien. Wereldwijd zijn er nu ongeveer 400 mensen in cryonics [verderop in dit artikel schrijf ik hier meer over].

Als ik presentaties geef over biohacking, dan plaats ik transhumanisme daar ook binnen. Niet als technologische ontwikkeling zoals DNA hacking, quantified self of kunstmatige intelligentie. Maar als overstijgende filosofie, een meta ontwikkeling bovenop al die exponentiële technologieën [link onderaan het artikel].


Dit deel gaat dieper in op het onderwerp: wat is de betekenis, welke vormen zijn er en hoe zit het in Nederland?

Betekenis transhumanisme

Wat is de definitie van transhumanisme? Volgens Wikipedia gaat het om het doorbreken van de grenzen die de natuur aan ons mensen heeft gegeven.

“Transhumanisme is een recente vorm van speculatieve filosofie die probeert om de door de natuur gestelde grenzen van het menselijke bestaan te doorbreken.” De mens kan zichzelf dus overstijgen. Met behulp van wetenschap en technologie.

Julian Huxley was de eerste die transhumanisme woorden gaf in dezelfde strekking als hierboven. Dit was al in 1957. Bekende transhumanisten tegenwoordig zijn de al eerder genoemde Ray Kurzweil, Aubrey de Grey en Max More. Eind 2015 sprak ik met Max More op een Summit in Helsinki [link onderin].

In 2016 was er in de Verenigde Staten zelfs een presidentskandidaat die openlijk uitkwam voor het feit dat hij een aanhanger is van het transhumanisme. Sterker nog, Zoltan Istvan maakte dit expliciet onderdeel van zijn verkiezingscampagne [link onderin].

Vormen transhumanisme

Het transhumanisme is, net als het Christelijk geloof, niet vastomlijnd. Het transhumanisme valt uiteen in verschillende kampen. Je hebt namelijk weer verschillende groepen die gerelateerd zijn aan geloof, politiek of ideologie.

Een paar voorbeelden zijn het Christelijk transhumanisme, het Transhumanistisch socialisme en het Hedonistisch imperatief. Doel van de laatste beweging is om het lijden van de mens uit te bannen.

Je kunt dan ook moeilijk spreken van ‘het transhumanisme’, al hebben alle stromingen wel een aantal dingen gemeen. Het gaat om zowel het woord ‘humanisme’ als ‘trans’. Humanisme staat voor respect voor rede en wetenschap. Trans staat voor het erkennen van en anticiperen op radicale technologische ontwikkelingen.

Posthumanisme betekenis

Gerelateerd aan transhumanisme is het posthumanisme. Volgens posthumanisten is de mens niet het middelpunt van alles. De mens is een onderdeel van een complex en alomvattend systeem dat zowel uit mensen, dieren en planten bestaat, maar ook uit materiële werelden (fossiele brandstoffen, drinkwater) en niet-menselijk leven (bits en bytes).

Wetenschapper en kunstenaar Kristof Van Baarle vat het kernachtig samen: “Humanisme is de verschuiving van God naar mens als actor in de wereld.” Het posthumanisme verwerpt het humanisme niet volledig. Het posthumanisme probeert te waken voor de blinde vlekken van het humanisme. De mens is niet het absolute middelpunt in de wereld en de kosmos.

Transhumanisme Nederland

In Nederland zijn er mensen die zich bezig houden met transhumanisme. Transcedo is een heuse vereniging voor transhumanisten [link onderin]. Deze vereniging is echter niet zo actief meer. Het laatste artikel op de website is uit 2013.

Binnen die groep heeft ook al een afsplitsing plaatsgevonden van mensen die interesse hebben in cryonics. Zij hebben zich verzameld in de Dutch Cryonics Organisation [link onderin]. Voor 50 euro per jaar kun je aspirant lid worden.

In België is Heales actief. Deze vereniging richt zich meer op het tegen gaan van veroudering en levensverlenging [link onderin]. Je kan lid worden voor 25 euro per jaar. Zelf ben ik ook lid van deze vereniging en heb ik hun conferenties in Brussel van 2016 en 2017 bezocht.

Transhumanisme aanhangers

Wat voor mensen zijn aanhangers van deze beweging? In zijn boek ‘To be a machine’ verdiept schrijver Mark O’Connel zich in de transhumanisten zelf [link onderin]. Zijn perspectief komt overeen met het beeld dat ik heb als bijeenkomsten en congressen over dit thema bezoek.

De meeste bezoekers zijn man, Noord-Europees of Amerikaans. Wat me verder opvalt is het denkniveau van de deelnemers. De meesten zijn werkzaam in de wetenschap, bijvoorbeeld in biotechnologie, medische biologie of economie.

De rode lijn in de gesprekken die O’Connel voert is het beeld dat transhumanisten hebben van het menselijk lichaam: het is inefficiënt, het is traag en sterfelijk. In een artikel op de Correspondent schrijft Lynn Berger dat de voor- en tegenstanders van deze ontwikkeling niet fundamenteel anders zijn, dan die bij elke andere technologie. “Het is een soort lachspiegel die onze diepste angsten en grootste verlangens uitvergroot en vervormt, maar niet fundamenteel verandert.”

Aubrey de Grey is een van de bekendste transhumanisten


In dit deel lees je over argumenten die pleiten voor deze ontwikkeling. Wordt de mens goddelijk?

Argumenten transhumanisme

Vaak wordt singulariteit gebruikt als argument voor het transhumanisme. Maar wat is singulariteit nu precies? Singulariteit wordt op verschillende manieren gedefinieerd. Dit zijn de meest gangbare definities:

#1 Het samenkomen en onderling versterken van technologische ontwikkelingen, zoals nanotechnologie, drones, kunstmatige intelligentie, biotechnologie, genetica en meer.

#2 Het moment waarop kunstmatige intelligentie slimmer wordt dan de mens. Wij als mens kunnen de maatschappij dan niet meer begrijpen.

#3 De versmelting van mens met robots. De verbeterde mens of de cyborg, dat is de mens van de toekomst. In Homo Deus stelt Yuval Noah Harari dat technologie overheersend zal worden in het proces van natuurlijke selectie: ‘Het organische lichaam zal samensmelten met apparatuur zoals bionische handen, kunstmatige ogen of met miljoenen nano-robots in onze bloedsomloop die problemen zullen diagnosticeren en schade zullen herstellen. Zo’n cyborg is tot veel meer in staat dan een normaal lichaam’.

De basis van de theorie van singulariteit ligt in exponentiële groei. Hierbij wordt gerefereerd aan de Wet van Moore. Dit is het exponentieel groeipatroon in de complexiteit van geïntegreerde halfgeleidende circuits. Die verdubbelen in snelheid per jaar voor de helft van de kosten.

De eerder genoemde Ray Kurzweil trekt dit door. Volgens hem leidt de exponentiële groei tot  een significante verandering in ons paradigma en mogelijkheden die we vanuit ons huidige wereldbeeld nog niet kunnen voorzien. Waarom zouden we die technologische ontwikkelingen niet voor onszelf als mens gebruiken?

Mens als god

In Homo Deus beschrijft Harari hoe de mens zich gaat upgraden tot de status van een god. Stel je namelijk voor dat we erin slagen om hongersnood, ziekte en oorlog te overwinnen, dan rest alleen nog maar de vraag hoe de verveling tegen te gaan. Welke onderwerpen kunnen we dan nog aanpakken?

Zeker nu we de mogelijkheden hebben op het gebied van informatica en biotechnologie. Harari identificeert twee terreinen die het brandpunt van de nieuwe ontwikkelingen zullen vormen: het zoeken naar geluk en het bereiken van onsterfelijkheid.

Dat lijkt nu nog gek. Maar Gawie Keyser schrijft (terecht) in een artikel in De Groene Amsterdammer: ‘Net zoals de oude Egyptenaren zich geen tijd zonder de farao’s konden voorstellen, of zoals de mensen in de Middeleeuwen zouden hebben gelachen over het idee dat God niet bestaat, zo weten we straks niet beter dan: de mens is goddelijk’.

Ray Kurzweil, een bekende transhumanist


In dit deel schrijf ik over kritiek op transhumanisme en deel ik mijn visie.

Kritiek transhumanisme

Er is behoorlijk wat kritiek op het transhumanisme. In mei 2016 was ik bij een lezing van Marcel Messing, antropoloog en filosoof, over de antropologische, filosofische en ethische aspecten hiervan.

Het was een boeiend verhaal. Een aantal dingen sprongen er voor mij uit.

  1. Eugenetica
  2. Macht (en hersenspoeling door Hollywood)
  3. Wat is de mens?

#1 Eugenetica klinkt al wat griezeliger dan transhumanisme. Eugenetica is het verminderen van de menselijke factor in de mensheid. Het is een wetenschappelijke studie naar het verbeteren van een ras.

Het concept gaat uit van het idee dat er superieure en inferieure rassen in de menselijke bevolking zijn. Dit is eng. Denk aan de Übermensch uit het boek ‘Aldus sprak Zarathoestra’ van Nietzsche en aan de Holocaust.

#2 Macht. Welke bedrijven, organisaties en instellingen financieren de ontwikkelingen rond het transhumanisme. Met andere woorden: ‘Follow the money’. Dit zijn grote banken, de CIA, de NSA, Facebook, Google, DARPA (innovatie in leger Verenigde Staten) en Monsanto. Oké, dat zet me wel aan het denken.

Waar ik zelf wat meer sceptisch ben, is waar de link wordt gelegd met samenzweringstheorieën. Volgens Messing zijn clubs zoals Bilderberg en Rothschild de grote spelers achter het wereldtoneel. Met hun macht en invloed bepalen zijn wat er gebeurt.

Hollywood bereidt ons voor op het transhumanismeMarcel Messing (filosoof)

Nog een stap verder vind ik het idee dat Hollywood hier ook een agenda in bijhoudt. Films zoals Avatar (foto boven), I am Legend, Oblivion en nog meer science fiction films zorgen dat de massa wordt voorbereid op de technologische ontwikkelingen die gaan komen. We worden gehersenspoeld.

Tja.

Aan de andere kant produceert Hollywood ook films als The Matrix. Juist een film die een akelig toekomstbeeld schetst. Een film die uitnodigt om na te denken over de vooruitgang van technologie. Oké, naast de strakke actie scenes.

#3 Wat is de mens? Als we straks digitaal kunnen doorleven, omdat we al ons gedachten kunnen uploaden? Dat klinkt al als de Matrix. Wat als we de dood kunnen genezen? Dat we voor eeuwig kunnen leven, net als de serie Highlander?

Messing refereert aan dingen zoals ziel, zingeving, vrije wil, mededogen, vergiffenis en bewustzijn. Dat maakt ons mens. Dat onderscheidt ons van een robot. Hoe slim we ook onze hersenen in kaart kunnen brengen, het zijn van een mens kunnen we niet kwantificeren, vangen of een etiket op plakken.

Ons gevoel. Is dat fysiologisch en te meten in chemische, hormonale en energetische processen? Of is meer in ons als mens? Meer tussen mensen onderling? Een hogere macht?

Marcel Messing over het hersenspoelen door Hollywood.

Mijn visie

Het is heerlijk om af en toe in gesprek te gaan met mensen met een ander wereldbeeld. Door vrienden word ik soms uitgemaakt als techno utopist. Ik geloof in de vooruitgang van technologie en de mogelijkheden die mij dat geeft en die het de mensheid geeft om wereldproblemen op te lossen.

Dit vind ik.

  1. Er is zeker zoiets meer aan een mens dan botten, spieren en een zak hersenen.
  2. Dit soort lezingen moeten vaker gegeven worden en dit soort gesprekken vaker gevoerd.

#1 Om met het eerste te beginnen. In het afgelopen half jaar ben ik me meer gaan richten op mijn eigen gevoel en intuïtie. Ondersteund door psychedelische middelen heb ik spirituele ervaringen beleefd.

Hoe kan dat? Nou, we zijn als mens niet puur fysiek. Er is iets wat ongrijpbaar is. Of je dat nu God noemt, Moeder Natuur, Energie of iets anders noemt.  Dat is mijn mening.

#2 Het tweede is meer algemeen. Ik vind technologie ontzettend leuk en interessant. Technologie is daarin voor mij breder. Concepten zoals gezond en bewust eten, Aarden, minimalistische barefootschoenen of ijszwemmen zijn voor mij ook technologie.

Nieuwe technologie wordt vaak gezien als neutraal. In zekere zin klopt dat ook. Het gebruik van technologie zorgt voor de impact. Positief of negatief. De technologische vooruitgang is niet te stuiten. Daarom moeten we wel veel vaker gesprekken hebben over de filosofie en de ethiek hierom heen.

Met dit artikel hoop ik daar ook een steentje aan bij te dragen.


Twee bijzondere toepassingen binnen transhumanisme zijn ‘mind uploading’ en cryogene suspensie. Eerst schrijf ik over mind uploading.

Mind uploaden

Mind uploading is een theorie waarbij het mogelijk is om de inhoud van het brein te scannen en dit te uploaden in een computer. De computer kan vervolgens een simulatie uitvoeren van alle hersenactiviteiten op exacte dezelfde wijze waarop een menselijk brein dit kan doen. Andere termen die worden gebruikt zijn ‘Whole brain emulation’ (WBE), ‘brain upload’ en ‘mind transfer’.

De visie van transhumanist Ray Kurzweil is dat deze technologie mogelijk moet zijn in het jaar 2045. Zijn visie gaat nog verder: zo rond het jaar 2100 dan hebben we ons menselijk lichaam vervangen door computers en machines.

Digitaal onsterfelijk

Door ‘mind uploading’ kunnen we als mens “digitaal onsterfelijk” worden. Binnen het transhumanisme wordt deze technologie beschouwt als één van de belangrijkste technologieën. Sommige zijn van mening dat het momenteel de beste optie is om de identiteit van de mensheid te behouden, beter nog dan cryogene suspensie. Het biedt namelijk de mogelijkheid om reizen te maken naar sterrenstelsels (de ‘uploaded’ astronaut) en het is minder kwetsbaar voor als een meteoriet of een andere ramp alle biologische leven op aarde verwoest.

Terzijde: een mooie alinea staat in het boek ‘Ik robot’ van Asimov. Daar legt een robot aan 2 mensen uit: “Ik zeg dit niet met de bedoeling om te kwetsen, maar kijk naar jezelf. Het materiaal waar jullie van gemaakt zijn, is zacht en week; het heeft geen weerstandsvermogen en geen sterkte, voor energievoorziening is het afhankelijk van de ondoelmatige oxidatie van organisch materiaal. … Van tijd tot tijd raken jullie in een coma en de geringste variatie in temperatuur, luchtdruk, vochtigheidsgraad of stralingsintensiteit vermindert jullie doelmatigheid”.

Mind uploading is een logische ontwikkelingNick Böstrom

De visie van Nick Bostrom is dat ‘mind uploading’ een logisch eindpunt is van vorderingen die worden gemaakt in neurowetenschappen, neurotechnologie en neuroinformatica. In de Meetup die ik organiseerde over neurowetenschappen, was Martijn van den Heuvel van het Dutch Connectome Institute hier nog sceptisch over.

Kritiek

Professor Kenneth Miller (Universiteit van Colombia) is ook kritisch. Volgens hem is de ontwikkeling van neuronen en de communicatie tussen neuronen gebaseerd op complexe en steeds veranderende biologische, elektrische en chemische processen. Voordat de wetenschap is staat is om dit te kunnen simuleren, zijn we volgens hem nog honderden jaren verder.

Neurowetenschapper Randal Koene heeft de stichting Carboncopies opgericht om zich sterk te maken voor de ontwikkeling van deze technologie [link onderin]. Ze geven daarbij aan dat het momenteel nog niet mogelijk is en dat er nog genoeg wetenschappelijke en praktische vraagstukken zijn, maar dat het op den duur wel moet lukken.


In dit deel lees je meer over cryogene suspensie.

Cryonics

Cryonauten zijn mensen die zich laten invriezen (het hele hoofd of alleen het lichaam). Als de technologie zover heeft ontwikkeld dat hun ziekte genezen kan worden, dan willen ze zich laten ontdooien.

In mei 2017 was ik te zien in het televisieprogramma Valerio4ever van BNNVARA op Nederland 3. In deze uitzending zag je dat Valerio naar Scottsdale (Arizona, Verenigde Staten) ging om het bedrijf Alcor Life Extension Foundation te bezoeken [link onderin]. Alcor is een bedrijf dat cryogene suspensie aanbiedt. De directeur, Max More, heb ik eerder een keer gesproken tijdens een congres in Helsinki.

De in 1967 aan kanker overleden hoogleraar psychologie James Bedford was de eerste persoon die, op eigen verzoek, in vloeibare stikstof werd ingevroren in de hoop later weer tot leven te kunnen worden gewekt. Hij is een van de 146 ‘patiënten’ van Alcor die in een staat van zogeheten cryogene suspensie verkeren: 52 geheel bevroren lichamen en 94 bevroren hersenen. De leeftijden variëren: er zijn mensen ingevroren van zeventig, maar ook van een jong meisje van drie jaar met een (momenteel) ongeneeslijke hersentumor.

UPDATE: op 31 december 2017 waren er 154 mensen in de kliniek (114 mannen en 40 vrouwen). 1.143 mensen zijn lid van Alcor (na hun overlijden worden zij cryonauten).

Alcor

Om in aanmerking te komen voor cryogene suspensie bij Alcor moet je legaal overleden zijn, voordat je kan worden ingevroren. Er staan nu duizenden mensen op de wachtlijst. De kosten voor de operatie zijn hoog: zo’n 200.000 dollar momenteel. Daarnaast betaal je ook lidmaatschap, hieronder valt bijvoorbeeld dat een team snel ter plaatse is om je te conserveren snel na je overlijden. Dat is een behoorlijke investering, aangezien het nu nog niet mogelijk is om mensen weer te ontdooien en tot leven te wekken.

Overigens zijn wetenschappers positief dat het door de vooruitgang in technologie wel mogelijk wordt. In 2006 deden onderzoekers al eerste geslaagd experiment met een nier van een konijn. Deze werd bevroren, ontdooit en in een ander konijn getransplanteerd.

Techniek

De techniek die wordt gebruikt voor cryogene suspensie is vitrificatie. Hiermee plastificeer je het lichaam als het ware tot een soort glasachtige substantie. De biologen pompen zo veel mogelijk vocht uit het lichaam en vervangen dat door een cocktail aan antivriesstoffen, die bij afkoeling stroperig wordt en uiteindelijk opstijft.

Hiermee wordt voorkomen dat cellen of organen scheuren. Bij het ontdooien, zo is de theorie, wordt de antivries uit het lichaam gepompt en bloed toegevoegd.

Redenen

De ‘cryonauten’ zijn van mening dat het leven te kort is. Directeur Max More in een interview in de Volkskrant: “Ik kan een lange lijst kan maken van alle dingen die ik zou willen doen en zien, waar ik in geen honderd jaar aan toekom.” Anderen, zoals een Alcor klant Elaine Walker is vooral benieuwd naar de toekomst van het menselijk ras: “Ik wil ons oneindig zien overleven en het universum doorgronden.”

Hoe weet je zeker dat je ooit weer ontdooit wordt en tot leven wordt gewekt? Max More: “We garanderen niets, en dat weten onze cliënten ook. We bieden slechts een kans – de enige kans – om te overleven tot in de verre toekomst.”


In dit deel staat extra informatie: mijn presentatie over het onderwerp, een paar video’s en de leeslijst.

Lezing transhumanisme

Midden 2019 gaf een lezing over transhumanisme bij de FHICT Business Academy in Eindhoven. Hieronder staat de presentatie.

Presentatie van mijn lezing over transhumanisme

Video transhumanisme

Ik interviewde de transhumanist Khannea Suntzu over langer leven, transhumanisme en Aubrey de Grey. Bekijk de video hieronder.

Interview met Khannea Suntzu over transhumanisme en langer leven

Op de Permanent Beta dag in Amsterdam in 2016 vertelde ik over ontwikkelingen in biohacking en hoe zich dit verhoudt tot transhumanisme. Na afloop werd ik geïnterviewd door Vincent Everts voor zijn kanaal Bald Opinions.

Interview door Vincent Everts

Podcasts over transhumanisme (2x)

In 2018 werkte ik mee aan een podcast reeks van 10 afleveringen van het Financieel Dagblad en BNR Nieuwsradio over de mens van de toekomst. Hierin kwam het onderwerp transhumanisme ook geregeld aan bod.

Onder leiding van journalist Robin Rotmans ging ik samen met professor Peter-Paul Verbeek van de Universiteit van Twente in gesprek over de impact van technologie op de mens. De afleveringen kun je verderop beluisteren.

In januari 2018 werd ik geïnterviewd door FunX radio over transhumanisme. Beluister het fragment hieronder:

Interview FunX radio


Meer weten?

Wil je meer weten over transhumanisme? Neem dan contact met me op als je vragen hebt! Ook als je me wil uitnodigen om een lezing of presentatie te geven bij je bedrijf, op je congres, symposium of bijeenkomst.

Eerder had ik het over transhumanisme bij OIZ, een vereniging van software leveranciers in de zorg:

spreker ehealth

Kijk trouwens naar mijn lezingen pagina voor een overzicht van waar en waarover ik heb gesproken.


Leeslijst

Transhumanisme is heel boeiend. Eerder schreef ik de volgende artikelen rond dit thema.

Hier kun je mijn podcast interviews luisteren. Je kan je ook abonneren via iOS (iPhone), Android of Youtube en via een podcast app naar deze afleveringen luisteren.

Aflevering 74 is met professor Peter-Paul Verbeek en Robin Rotman (BNR en FD) over mensverbetering:

Aflevering 69 is met professor Michael Bess, auteur van het boek Make Way for the Superhumans. 

Aflevering 65 gaat over human enhancement:

Deze boeken heb ik over dit thema gelezen:

  • Boek To be a machine (de mensmachine)
  • Boek Homo Deus

Dit zijn externe links die ik heb gebruikt:


Wat roept dit artikel bij je op? Laat een reactie achter!