Gezondheidszorg en de gevolgen van het coronavirus. Wat is de impact van de pandemie? Wat zijn interessante technologieën in de zorg die worden gebruikt?

Wat is het coronavirus?

Wat is het coronavirus? Wetenschappers beschouwen virussen als niet-levend. Het zijn kleine sliertjes genetisch materiaal die een gastheer nodig hebben om te overleven, zich te vermeerderen en te verspreiden.

De naam corona is afkomstig van de vorm van het virus. De virionen, de wetenschappelijke benaming van virusdeeltjes, zweven via de neus naar de longen. Daar gebruikt het virus een soort van spikes om zich aan cellen vast te prikken.

Op andere websites, zoals die van het RIVM, staat genoeg informatie over het virus [links onderin]. De beste uitleg die ik tot nu toe heb gezien, komt van de briljante animatiemakers van het YouTubekanaal Kurzgesagt (dit kanaal is sowieso een aanrader).

Bekijk de video hieronder:

Video van Kurzgesagt over het coronavirus en wat je zelf kan doen om de verspreiding te beperken.

Visie op gezondheidszorg & corona

In dit artikel deel ik mijn visie op het Coronavirus. Op internet is een heleboel informatie te vinden, dus ik richt me op mijn expertisegebieden: de toekomst van de gezondheidszorg en biohacking. Om die reden licht ik de volgende ontwikkelingen eruit:

  1. Big data, open science & quantified self;
  2. Biohackers die werken aan een vaccin;
  3. Implantaten met informatie over gezondheid en vaccinatie.

Kom jij interessante studies, publicaties of nieuwsberichten tegen, of wil je reageren op mijn inzichten? Laat dan een reactie achter bij de comments!


In dit deel schrijf ik over de rol van big data, wetenschappelijke samenwerking en quantified self (patiënten en burgers die hun data delen voor onderzoek).

Big data coronavirus

Enkele dagen na het uitbreken van het coronavirus in de Chinese stad Wuhan, hebben wetenschappers de genetische code van het virus geanalyseerd en met de wereld gedeeld [link onderin]. Vanaf dat moment werken onderzoeksinstellingen en bedrijven wereldwijd aan het het volgen van het virus. Want het oorspronkelijke virus uit Wuhan lijkt niet meer op de versie die in Nederland is opgedoken.

Het virus muteert, net zoals de genetische code in ons eigen lichaam continu verandert door foutjes in het kopiëren. Daardoor kunnen genetica een stamboomanalyse maken om daarmee de verspreiding van het virus over de wereld te volgen. Op Nextstrain is die stamboom, inclusief al haar aftakkingen, te zien. Deze stamboom wordt continu bijgewerkt.

Screenshot van Nextstrain met de verspreiding van het virus.

Wetenschappelijke samenwerking

Het blijft niet bij het delen van genetische data. De World Health Organization (WHO) heeft begin februari 2020 het voortouw genomen in het prioriteren van onderzoek naar het Coronavirus [link onderin].

Viroloog Marion Koopmans in een interview met De Correspondent: ‘Dat is dus niet random bottom-up ideeënonderzoek. Nee, dit zijn de dingen die we nodig hebben, wie kan dat doen?’

Quantified self & corona

Wat kun je zelf doen als je mee wil werken aan wetenschappelijk onderzoek naar het Coronavirus?

  1. Oura
  2. Open Humans
  3. Personale Genome Project

De initiatieven licht ik hieronder verder toe.

1 Oura

Ik draag een slimme ring van de Finse fabrikant Oura. Oura werkt samen met de University of California in San Francisco (UCSF), om de eerste tekenen van het coronavirus te kunnen detecteren [link onderin]. De ring meet namelijk de lichaamstemperatuur, slaapkwaliteit, stressniveau en bewegingen van de gebruiker.

Sinds halverwege maart krijg ik elke ochtend een link naar een vragenlijst om in te vullen. Daarin wordt mij gevraagd of ik ziekteverschijnselen heb, wat mijn lichaamstemperatuur is en of ik al getest ben op het virus.

Het voordeel is dat er ruim 150.000 gebruikers zijn van Oura, waarmee de onderzoekers van UCSF over een ongekende hoeveelheid proefpersonen kunnen beschikken.

De Oura ring die ik draag

2 Open Humans

Open Humans is een platform waarin gebruikers de data van hun eigen wearables kunnen analyseren en delen. Je hoeft je data niet te delen, maar je kan besluiten om je data te delen met bepaalde projecten. Twee leden van de community hebben het Quantified Flu-project opgezet.

Naast de eerder genoemde ring van Oura kun je ook gegevens van de Fitbit koppelen. Naast deze biometrische data geef je als gebruiker ook op wat je lichaamstemperatuur is en welke symptomen je vertoont. In tegenstelling tot Oura is er niet één enkele onderzoeksinstelling die de gegevens gaat analyseren, maar kunnen individuele onderzoekers toegang tot de dataset aanvragen.

3 Personal Genome Project

Een ander initiatief is het Personale Genome Project (PGP). Mensen van over de hele wereld hebben vrijwillig hun DNA gedeeld met een het PGP-platform. Deze genetische data kan relevant blijken, want het virus lijkt bij sommige patiënten heviger te zijn dan bij anderen.

In Science Magazine wordt de Finse onderzoeker Andrea Ganna geïnterviewd. Ganna: ‘We zien enorme verschillen in de klinische uitkomsten in diverse landen. Hoeveel daarvan te verklaren valt door genetica is nog niet duidelijk.’

Naast PGP doen ook de UK Biobank, het IJslandse DECODE en het Nederlandse Lifelines onderzoek naar de relatie tussen genetica en de vatbaarheid voor het Coronavirus.


In dit deel schrijf ik over biohackers die open source claimen te werken aan een vaccin. Daarnaast schrijf ik over andere initiatieven van doe-het-zelvers en amateur-technologen om medische apparatuur te bouwen.

Biohackers en corona

Farmaceutische bedrijven en wetenschappers overal ter wereld werken aan medicatie en vaccins tegen het Coronavirus. Hieronder volgt een opsomming met veelbelovende initiatieven, die overigens niet volledig is.

  • Moderna in Seattle (VS) is de eerste ronde klinische testen op gezonde proefpersonen gestart [link onderin]. Hun vaccin is gebaseerd op genetisch materiaal, het zogenaamde messenger RNA.
  • Acturus in San Diego (VS) werkt samen met de Duke University aan een vaccin [link onderin]. Net zoals Moderna richten zij zich op een vaccin dat wordt gemaakt met messenger RNA.
  • Indiaanse artsen hebben succesvol twee Italiaanse patiënten behandeld met een combinatie van Lopinavir (een middel dat wordt gebruikt bij hiv-infecties), Ritonavir (idem), Oseltamivir (medicatie bij influenza) en Chloroquine (geneesmiddel tegen malaria) [link onderin].
  • Wetenschappers van de John Hopkins University (VS) pleiten ervoor om zieke patiënten een transfusie te geven met bloed van genezen patiënten [link onderin]. Het concept is dat het nieuwe bloed al antilichamen bevat die de zieke patiënt kunnen helpen.
  • In ons eigen Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam claimen wetenschappers een antilichaam te hebben tegen het Coronavirus. Dit antilichaam bleek eerder succesvol te werken bij SARS1 en SARS2 infecties.
  • Wetenschappers aan de Rijksuniversiteit Groningen werken aan speciale inhalatoren om de eerder genoemde middelen chloroquine en hydroxychloroquine (geneesmiddelen tegen malaria) effectiever bij de longcellen van de patiënt af te leveren [link onderin].

De links naar deze publicaties en projecten staan onderin.

Biohackers werken aan vaccin Coronavirus

Naast de initiatieven van bedrijven en wetenschappers zijn er ook open source bewegingen die een vaccin willen ontwikkelen. Een groep DIY-biotechnologen hebben zich verenigd in het project CoroNope [link onderin]. Om met hun project te starten zijn ze een campagne begonnen om tussen de 10 en 25 duizend dollar aan budget op te halen.

Platform Reason interviewde de initiatiefnemer van CoroNope [link onderin]. De biohackers willen een vaccin maken met synthetisch DNA om het vervolgens met een elektrische puls door de celmembraan te duwen.

Farmaceut Inovio heeft met een vergelijkbare methode een vaccin voor MERS ontwikkeld, maar dit is nog niet op een grote groep proefpersonen getest. Desondanks heeft CoroNope genoeg vertrouwen in dit mechanisme om dit om te bouwen naar een versie tegen Corona.

Ze hopen dat een netwerk aan DIY-biology labs met elkaar gaan samenwerken om het vaccin verder te ontwikkelen. Een zo’n DIY-biology lab is het Open Wetlab van De Waag in Amsterdam [link onderin]. Daar rondde ik in 2019 de opleiding Biohacking af.

Bekijk hier een video over het initiatief:

Video over CoroNope

Kritiek op CoroNope

Roland van Dierendonck was in 2019 de hoofddocent van de Biohack Academy. Volgens hem heeft is het CoroNope-initiatief niet zo zinvol: ‘De bottleneck ligt nu bij medische hulpmiddelen. Het lijkt me nuttiger als fablabs zich richten op het ontwerpen van beademingsapparatuur of het produceren van mondkapjes.’

Een andere kritiekpunt is de opzet van het project. Roland: ‘Het lijkt allemaal wel heel erg experimenteel. Mensen zouden echt proefpersonen zijn met heel weinig kans van slagen. Ik vraag me af of iedereen die dit filmpje kijkt dat doorheeft.’ Volgens Roland is het de verantwoordelijkheid van biohackers om de verwachtingen te managen. Ze kunnen niet alle ziekten ineens genezen of plotseling een werkend vaccin opleveren.

Mensen zouden echt proefpersonen zijn met heel weinig kans van slagen. Ik vraag me af of iedereen dat door heeft.

Roland van Dierendonck

Andere experts op het domein van biotechnologie en community labs zijn nog stelliger. Ze wilden niet bij naam geciteerd worden, maar noemen het ‘oplichters die misbruik maken van de wereldwijde paniek’.

Mijn visie

Ik heb vaak een dubbel gevoel bij initiatieven zoals CoroNope. In de informatietechnologie zijn er volop voorbeelden die de kracht van open source ontwikkeling tonen. Rond Linux, Wikipedia en Bitcoin werken programmeurs wereldwijd samen om die platformen te verbeteren en uit te breiden.

Maar, zoals ik zelf in de Biohack Academy heb ervaren: biotechnologie is toch echt wat anders dan software. Een paar voorbeelden om dit verschil te duiden:

  • De 4 letters in de code van DNA zijn complexer dan de nullen en enen in computercode;
  • Het programmeren van software is redelijk voorspelbaar. Bij biologische processen zijn vaak veel meer variabelen van invloed, zoals licht, temperatuur en andere stoffen;
  • Effecten van biologische experimenten kun je niet direct testen, maar hebben vaak incubatietijd nodig;
  • Een bug in een computercode heeft meestal geen directe gezondheidsrisico’s tot gevolg. Bij het maken van vaccins of medicatie is de impact op de volksgezondheid veel groter.

Achterstand

Naast deze technische beperkingen heb je als collectief nog andere hobbels te nemen. Hoe reageren instanties zoals de FDA (die gaan over het toelaten van geneesmiddelen), overheden (zullen zij het toestaan?), de farmaceutische industrie (hoe reageren zij?) en patiënten (durven zij het vaccin te gebruiken als het niet van een gerenommeerd bedrijf komt?)

Ook voorzie ik een ander type problematiek: zal de open deelcultuur stand houden als het open source vaccin als eerste op de markt komt en er opeens veel geld mee gemoeid is?

Gebrek aan transparantie

Mijn belangrijkste kritiekpunt op CoroNope is het gebrek aan transparantie van de initiatiefnemers. Het sterke punt van wetenschappelijke vooruitgang is namelijk dat experimenten controleerbaar en herhaalbaar zijn, net zoals bekend is wie de wetenschapper zijn, waar ze werken en wat ze eerder hebben gepubliceerd.

Van CoroNope weten we niet wat de projectleden hebben gedaan, wat hun drijfveren zijn en wat hun achtergrond is.

Toegevoegde waarde

Biohackers die werken aan een werkend vaccin voor het Coronavirus? Dat zie ik nog niet zo snel gebeuren. Interessanter vind ik andere initiatieven, zoals deze:

  • BioFoundary, een groep amateur-biologen uit Sydney (Australië) heeft een goedkope test ontwikkeld die in 30 minuten uitsluitsel geeft of iemand Corona heeft;
  • De VentilatorPAL, gemaakt door Limburgse ingenieurs met een kostprijs van 370 euro, is een alternatief voor de beademingsmachines (à 50.000 euro);
  • In Italië hebben artsen en ingenieurs duikuitrusting omgebouwd tot beademingsmachines op de intensive care;
  • Een Amerikaanse student heeft de app Opendemic ontwikkeld om gevallen van het virus te delen en te tonen op de app;
  • Nederlandse bedrijven, kunstenaars en fablabs gebruiken 3D-printers om spatmaskers voor de zorg te maken.

De links naar al deze projecten staan onderin het artikel.


In dit deel schrijf ik over de ideeën van Bill Gates. Volgens hem dragen we in de toekomst implantaten met gezondheidsinformatie.

Implantaten

Bill Gates, de oprichter van Microsoft en nu een van de belangrijkste filantropen in de wereld, waarschuwde vijf jaar geleden al voor het uitbreken van een dodelijke pandemie met een enorme impact. De video is, zeker met de kennis van nu, boeiend om te kijken.

Bekijk lezing van Bill Gates (2015):

Talk van Bill Gates over pandemieën

Het meest opvallende initiatief waar hij nu in investeert zijn implantaten met vaccinatie-informatie. De implantaten zijn kleine microcapsules met daarin digitale certificaten. De certificaten bevatten informatie over of de drager is getest voor een virus, zoals het Coronavirus, en of de drager is gevaccineerd.

Uiteindelijk hebben we een soort van digitale certificaten die tonen of iemand is hersteld, onlangs is getest en gevaccineerd is.

Bill Gates

Dit kwam naar voren in een Reddit discussie waarin deelnemers hem alles konden vragen over de coronapandemie. Bill Gates: ‘Uiteindelijk hebben we een soort van digitale certificaten die tonen of iemand is hersteld, onlangs is getest en gevaccineerd is.’

Werking vaccin implantaten

De technologie die Gates hiervoor in gedachten heeft zijn de Quantum-DOT tattoos. Onderzoekers van MIT (Boston, VS) en Rice University (Houston, VS) publiceerden hier eind 2019 een wetenschappelijk paper over [link onderin]. De methodiek die zij beschrijven werkt als volgt:

  • De tattoo bevat hele kleine naaldjes die na verloop van tijd in de huid oplossen;
  • De naaldjes brengen een vaccin in, maar tegelijkertijd ook fluorescerende koperbolletjes in een specifiek patroon;
  • Het patroon aan koperbolletjes kun je uitlezen met een smartphone, om daarmee te zien welk vaccin is ingebracht.

De wetenschappers hebben dit getest bij proefdieren. De ratten bleken antilichamen te hebben opgebouwd tegen het poliovirus en na 9 maanden was het patroon aan koperbolletjes nog uit te lezen. Voor de patroonherkenning gebruiken de wetenschappers infraroodlicht en machine learning algoritmes.

Mijn visie

Als biohacker vind ik dit een interessante ontwikkeling. Vaccinaties zijn niet alleen voor je eigen gezondheid, maar dragen ook bij aan de gezondheid van anderen. Het checken van vaccinatie- en gezondheidsinformatie is nu onnauwkeurig en omslachtig. Een paar jaar geleden had ik verwacht dat meer mensen onderhuidse chips, zoals ik die heb, zouden dragen.

Maar dat is een ingrijpende en invasieve operatie. Met de methode van MIT en Rice University vang je twee vliegen in een klap. Het toebrengen van het vaccin is minder pijnlijk dan een naald en je hebt direct vastgelegd wie het vaccin heeft gekregen. Voor de zorg lijkt me dit ook handig: in plaats van het vragen naar een vaccinatieboekje of het zoeken in een database kun je direct de status van de patiënt checken. Zeker in drukke en hectische situaties kan dit een uitkomst zijn.

Dat neemt niet weg dat de wetenschappers de werking hebben gedemonstreerd bij ratten. Het doorlopen van verdere klinische testen, het verkrijgen van investeringen en de afkeer van mensen tegen implantaten (of tatoeages) lijken me nog omvangrijke hobbels.

Al zullen die investeringen met de steun van Bill Gates, een van de rijkste weldoeners op aarde, wel goed komen.


In dit deel deel ik de ideeën en ontwikkelingen waar ik de komende tijd over wil schrijven.

Vervolg

In de komende weken en maanden zal ik het onderzoek, de initiatieven en de implicaties voor de gezondheidszorg blijven volgen. Interessante kwesties zijn bijvoorbeeld:

  • Gaan mensen zich nog meer richten op een gezonde leefstijl en technologie gebruiken om hun gezondheid te monitoren?
  • Hoeveel privacy willen we opgeven om overheden meer mogelijkheden te geven om het virus te volgen?
  • Hoe opereert China hierin ten opzichte van andere landen en wat betekent dit voor de geopolitieke verhoudingen in de wereld?
  • Welke technologieën worden gebruikt in het bestrijden van het virus?
  • Wat leert de pandemie ons over de rol van de overheid als het gaat om publieke gezondheidszorg?
  • Waarom is dit virus geen biologisch wapen? Zou dit in de toekomst wel kunnen?

Volg mij via Twitter of abonneer je op mijn nieuwsbrief om direct te weten wanneer ik dit artikel aanvul met deze (of andere) kwesties!


Huur mij in

Wil je meer weten over zorginnovatie? Neem dan contact met me op als je vragen hebt! Ook als je me wil uitnodigen om een lezing of webinar te geven bij je bedrijf, op je congres, symposium of bijeenkomst. Dit is mijn specifieke aanbod voor de gezondheidszorg. Interesse? Neem dan direct contact met me op!


Ik kwam in de media over dit onderwerp.

Door EditieNL (RTL 4) werd ik geïnterviewd over het onderzoek met smartwatches en de Oura ring. Bekijk de uitzending hieronder:

Interview bij EditieNL over onderzoek corona met smartwatches

In de podcast Listening to the Future werd ik in april 2020 geïnterviewd over mijn visie op het coronavirus en de toekomst van de gezondheidszorg.

Interview bij Listening to the Future

In dit deel staan de bronnen die ik voor dit stuk heb gebruikt.

Leeslijst

Wil je me inhuren als spreker op een bijeenkomst of voor een webinar?

Andere artikelen over de gezondheidszorg:

Dit zijn de links bij het deel met een uitleg over het virus:

Dit zijn de links bij het deel over big data:

Dit zijn de links bij het deel over biohackers:

Dit zijn de links bij het deel over implantaten:

Een aantal foto’s in dit artikel zijn van Pexels:

Wat valt jou op aan (de bestrijding van) het coronavirus? Laat een reactie achter!

LEER ALLES OVER MENSVERBETERING

Vul je gegevens in en ontvang GRATIS hoofdstuk 1 van mijn nieuwe boek Supermens.
DOWNLOAD NU
Ik ga zorgvuldig met je gegevens om, lees meer in mijn privacy statement.
Supermens