Bekend van BNNVARA, RTL 5, NPO Radio 1, BNR Nieuwsradio, 3FM, Tegenlicht, De Correspondent en meer: In de media | Telefoon: 06-53555875

Biotechnologie. Betekenis, voorbeelden (5x) & impact

Biotechnologie. Wat is biotechnologie, wat is de betekenis voor ons als mens, het bedrijfsleven en de maatschappij? Wat zijn 5 voorbeelden van biotechnologie, zoals genetica, stamcellen, nanotechnologie, klonen en kweekvlees? Wat is de impact en wat zijn de nadelen? Waarom wordt biotechnologie steeds belangrijker?

Wat is biotechnologie?

Biotechnologie houdt zich bezig met de technieken om biologie te gebruiken voor praktische doeleinden. Het is een heel breed terrein, waar je veel onder kan scharen. Het gaat bijvoorbeeld om het fokken van dieren, het veredelen van gewassen, het kweken en printen van weefsels, nanotechnologie en genetische manipulatie. De naam komt van de Griekse woorden bios (dat staat voor ‘leven’) en technicus (dat staat voor ‘gebruik’). Letterlijk staat biotechnologie dus voor ‘het gebruik van het leven’.

De Organisation for Economic Cooperation and Development (OECD) definieert biotechnologie als volgt: ‘Biotechnologie is de toepassing van wetenschap en technologie op levende organismen of delen daarvan, op producten en op modellen van levende organismen, met als doel om levende of niet-levende materialen te veranderen voor de productie van kennis, goederen en diensten’.

Toekomst biotechnologie

De verwachtingen rond biotechnologie zijn hooggespannen. Door ontwikkelingen zoals genetica zijn wetenschappers in staat om de broncode van organismen in kaart te brengen én te wijzigen. Door de toename van big data, de ontwikkeling van krachtige computers, en betere algoritmes, zijn onderzoekers in staat om de oorsprong en ontwikkeling van biologie steeds nauwkeuriger te analyseren.

Om de ontwikkelingen te duiden heb ik dit artikel geschreven en onderstaande mindmap gemaakt.

Mindmap met een samenvatting van welke concepten ik belangrijk vind en hoe ze met elkaar samenhangen.

Video biotechnologie

In juni 2018 was ik met Pieter van Boheemen van het Rathenau Instituut te gast bij het NPO Radio 1 programma De Nieuws BV om te praten over de mogelijkheden, risico’s en impact van biotechnologie en biohacking. Bekijk de video hieronder:

Interview voor NPO radio 1 De Nieuws BV over biotechnologie en biohacking

Biotechnologie betekenis

In 2016 organiseerde ik een Meetup over biotechnologie. Vanuit de Biohack Academy van de Waag Society kwam bioloog Roland van Dierendonck vertellen over DIY biologie. Onderzoeker Alessio Marcozzi legde uit hoe hij het DIY biologie laboratorium had opgezet in de stad Groningen.

In een interview met BNR Nieuwsradio van een paar weken eerder noemde ik dat biotechnologie steeds belangrijker wordt [link onderin]. De trigger voor mij was een interview dat magazine Wired hield met Bill Gates, de oprichter van Microsoft. In dat gesprek zegt hij dat als hij nu een tiener zou zijn, dat hij dan hij niet in computers zou hacken, maar dat hij biologie zou gaan hacken [link onderin].

De 21e eeuw wordt de eeuw van de biologieRoland van Dierendonck

Tijdens de Meetup benadrukte Allessio Marcozzi dit: ‘Waar wij nu staan met biologie, is te vergelijken met waar computers waren in de jaren zeventig.’ Toen waren er nog enorme kamers in universiteiten waar de computers in stonden. Tegenwoordig hebben we een stuk meer rekenkracht in onze mobiele telefoons die in onze broekzak zit. Roland van Dierendonck vulde hem aan: ‘De 21e eeuw wordt de eeuw van de biologie.’

wat is biotechnologie

De 21e eeuw wordt de eeuw van de biologie


In dit deel schrijf ik over vormen en voorbeelden van biotechnologie.

Vormen biotechnologie

Toepassingen in de biotechnologie bestrijken een breed gebied. Binnen de biotechnologie wordt daarom het onderscheid gemaakt met behulp van kleuren:

  • rood: medisch (vaccins, medicijnen en diagnostische testen);
  • wit: industrie (brandstoffen en afbreekbare plastics);
  • groen: voeding en levensmiddelen (zoals gemodificeerde gewassen);
  • blauw: marina (denk aan algen die water zuiveren).

Sommige vormen roepen meer weerstand op dan andere vormen. De meeste ophef ontstaat bij het ingrijpen op onze voeding. Dit is de groene biotechnologie. Zo was er veel ophef rond het bedrijf Monsanto, onder andere door schadelijke stoffen die werden ontdekt in gemodificeerde mais.

Een andere handige classificatie van biotechnologie komt van het OECD. Zij onderscheiden 7 vormen van biotechnologie:

  1. DNA/RNA: analyseren, maken en bewerken van DNA en RNA;
  2. Eiwitten en andere moleculen: analyseren, maken en bewerken van eiwitten, peptiden en andere moleculen;
  3. Cellen en weefsels: analyseren, maken en bewerken van cellen en weefsels, waaronder het modificeren van embryo’s;
  4. Proces technologie: voorbeelden hiervan zijn bioreactoren en fermentatieprocessen;
  5. Genoom en RNA vectoren: gentherapie met behulp van vectoren (virussen);
  6. Bioinformatica: databases met biotechnische informatie zoals DNA en systeem biologie;
  7. Nanobiotechnologie: biotechnologie op kleine schaal.

Zoals je ziet is het domein van biotechnologie behoorlijk breed.

Biotechnologie voorbeelden (5x)

Wat zijn voorbeelden van biotechnologie? De belangrijkste voorbeelden en toepassingen op dit moment zijn genetica, stamcellen, nanotechnologie, kunstmatig vlees en klonen. Deze voorbeelden heb ik hieronder beschreven en toegelicht.

1 Genetica

DNA is het besturingssysteem van het leven. Door wetenschappelijke projecten zoals het Human Genome Project (HGP) zijn we in staat om het menselijke genoom in kaart te brengen en te analyseren. Maar omdat DNA de bouwblokken van al het leven bevat (dus ook dieren, planten, bacteriën en virussen), zijn we als mensheid tot nog veel meer in staat.

In een bepaalde zin doen we niet anders; neem bijvoorbeeld het fokken van dierenrassen of het veredelen van planten. Wel zijn onderzoekers nu in staat om met behulp van de CRISPR/cas9 techniek direct in te grijpen op het DNA. In China en de Verenigde Staten worden al de eerste onderzoeken gedaan op menselijke embryo’s, op mensen zelf en zelfs door mensen op zichzelf.

Kunstmatig genoom

Een treffende uitspraak is van de Amerikaanse bioloog Tom Knight: ‘Biologie is nanotechnologie die werkt.’ Tom Knight wordt gezien als de grondlegger van synthetische biologie: het kunstmatig creëren van levende organismen [link onderin]. Door methoden zoals CRISPR/cas9, is dit straks realiteit. In 2010 waren wetenschappers er voor de eerste keer in geslaagd om een cel te kweken met een kunstmatig genoom [link onderin].

Eerder schreef ik een uitgebreid artikel over genetica, genetische modificatie en de werking van CRISPR/cas9 [link onderin]. Hier vertel ik ook regelmatig over tijdens lezingen en presentaties, zoals bij het Uitvoeringsbedrijf Rijk (UBR) in november 2017.

2 Stamcellen

Wat zijn stamcellen? Stamcellen zijn ongedifferentieerde cellen die veranderd kunnen worden in gespecialiseerde cellen, zoals die in het hart, de hersenen, de huid, de longen en de lever. Kinderen hebben een heleboel stamcellen. Deze functioneren als een ingebouwd reparatiesysteem. Ze worden gestuurd naar plekken in het lichaam die een beschadiging hebben hebben, zoals een ontsteking.

Naarmate je ouder wordt, heb je steeds minder stamcellen tot je beschikking. Daarbij vermindert de kwaliteit en de werking van je stamcellen ook door genetische veranderingen die optreden omdat je ouder wordt.

Wetenschappers doen nu onderzoek naar de mogelijkheid om de populatie stamcellen in het lichaam te kunnen herstellen en te verjongen. Één van de opties hierbij is om de eigen stamcellen te gebruiken, deze bevinden zich bijvoorbeeld in het buikvet. Het nadeel van deze methode is dat deze stamcellen waarschijnlijk al genetische veranderingen hebben ondergaan.

Navelstreng

Een alternatieve methode is om stamcellen te gebruiken uit de placenta of de navelstreng. Het voordeel hiervan is dat deze in grote getale aanwezig zijn en nog geen of beperkte genetische veranderingen hebben ondergaan. Vervolgens kunnen deze stamcellen worden opgekweekt en later weer aan het lichaam worden toegediend. Toepassingen hiervan zijn om ontstekingen te verminderen, auto-immuunziektes te bestrijden, spiermassa te vergroten, gewrichten te herstellen, de huid te verjongen en het haar te laten groeien.

Om die reden zijn er stamcel-klinieken en banken waar je als consument je eigen stamcellen of die van je pasgeboren kinderen kan laten opslaan [link onderin]. De kosten hiervan zijn momenteel (2017) een kleine 300 euro eenmalig en ruim 120 euro jaarlijks.

3 Nanotechnologie

Op de Singularity University Summit Europe 2014 sprak ik met Raymond McCauley. Hij is wetenschapper, ingenieur en ondernemer.  Momenteel is hij voorzitter van het biotech programma bij de Singularity University en hij was eerder onder meer medeoprichter van BioCurious, een zogenaamde hackerspace voor biotech in Silicon Valley [link onderin].

Raymond McCauley ziet veel toepassingen in het modificeren van biologie op het allerkleinste niveau, zoals bacteriën en virussen. Dit is een vorm van nanotechnologie, naast andere vormen zoals minuscule electronica en robots [link onderin].

Volgens hem staan we nog maar aan het begin van wat mogelijk is. ‘Het kost nu ongeveer 100 dollar om je darmflora te analyseren. Een jaar geleden was het nog 1.000 dollar! Over een paar jaar kun je dat doen voor 1 dollar, is mijn overtuiging.’

Bacterie updates

De mogelijkheden om je lichaam te meten, worden dus steeds goedkoper. Hij gelooft ook in de overgang van meten naar veranderen. ‘We zijn er zo aan gewend om onze computer of telefoons updates te geven. In de toekomst doen we dat ook met ons lichaam. We meten bijvoorbeeld dat we een bepaalde bacterie nodig hebben. Die kunnen we op een gegeven moment printen en op ons lichaam spuiten.’

Een tegenontwikkeling is dat steeds meer mensen terug gaan naar de natuur en zich afkeren van technologie. Raymond McCauley ziet hier geen tegenstelling in, maar denkt dat beide stromingen elkaar juist versterken. ‘Het wordt interessant als we door nieuwe technologie weten hoe bijvoorbeeld Otzi leefde. Wat hij at en welke bacteriën hij op zijn huid en in zijn darmen had.’

Volgens hem is probiotica straks ook ouderwets. ‘Je kan straks heel specifiek meten welke bacteriën je nodig hebt. Je hebt dan pillen of sprays die je dat gepersonaliseerd kunnen geven.’

4 Kunstmatig vlees

Op de Singularity University Summit Europe 2017 sprak ik met professor Mark Post van de Maastricht Universiteit. Hij doet onderzoek naar het kunstmatig maken van vlees en werd vooral bekend van de kweekburger die in 2013 nog ruim 250.000 dollar koste [link onderin].

Volgens hem kunnen we niet anders. Als inwoners van landen als China en India dezelfde hoeveelheid vlees willen eten als wij doen, dan is er niet genoeg ruimte op de aarde om al het vee te huisvesten. Naast ruimtegebrek is het qua methaan- en CO2 uitstoot ook niet mogelijk. Volgens een onderzoek van de Universiteit van Oxford bespaart kweekvlees ten opzichte van regulier vlees 90% landoppervlakte, 90% waterverbruik en 60% energie.

Smaak kweekburger

Is de smaak dan nog steeds hetzelfde? Mark Post vertelt over de 2 vrijwilligers die zijn kweekburger aten in 2013. Hun reactie: ‘Ja, het is vlees. Misschien wat droog, maar wel vlees.’ De verwachtingen van Mark Post? ‘De prijs voor een kweekburger zal in 2021 ongeveer 11 dollar zijn.’

Dan kan een kweekburger best een optie worden. Wellicht ook voor vegetariërs of veganisten. Hier had ik het onder meer over met sportdiëtist Saraï Pannekoek in een podcast interview. Als vlees in laboratoria gekweekt kan worden, dan bespaart dit ook dierenleed. Waarschijnlijk is het ook gezonder voor ons als mens, aangezien er geen antibiotica nodig is en fabrikanten de mogelijkheid hebben om extra voedingsstoffen zoals vitaminen en mineralen toe te voegen.

Ik nam ook een video interview op met Mark Post. Deze verschijnt binnenkort en zal ik dan toevoegen aan dit artikel.

Video kunstmatig vlees

Op de Singularity University the Netherlands Summit 2017 in Haarlem had ik een interview met professor Mark Post over dit onderwerp. Hij legt daarin ook uit dat ze stamcellen (trend 3) gebruiken voor het maken van het vlees. Bekijk de video hieronder.

Interview met professor Mark Post (Universiteit van Maastricht)

5 Klonen

Zhong Zhong en Hua Hua zijn ‘s werelds eerste apen die ter wereld zijn gekomen door kloon technologie. In 2017 kwam dit overal groot in het nieuws. Onderzoeksleider Mu-Ming Poo van het Chinese Instituut voor Neurowetenschappen in Shanghai zegt tegen de media (waaronder de Volkskrant) dat het in theorie nu ook mogelijk is om mensen te klonen [link onderin]. ‘Alleen regels kunnen het nu nog tegenhouden. De maatschappij moet hier scherper op letten.’

Gerelateerd aan klonen is xenotransplantatie. Onderzoekers zijn nu bezig om het menselijk hart in een varken  of om de hersenen van een mens in een muis te kweken. Dit kan een oplossing zijn voor het donortekort. In dat geval hoeven we geen mensen te klonen voor onze reserveonderdelen zoals in de film The Island.

Overigens is het klonen van mensen voor de voortplanting in veel landen wettelijk verboden, zo ook in Nederland. Het klonen, zoals met Zhong Zhong en Hua Hua, is vooral bedoeld voor wetenschappers om met een reeks aan genetisch identieke dieren proeven te kunnen doen.


In dit deel schrijf ik over de verwachte impact van biotechnologie.

Impact

Biotechnologie is volgens Raymond McCauley nu nog vooral voor ‘geeks working on the edge‘. Maar: That is the direction where we are headed.’

We bleven nog even zitten en ik vertelde hem over mijn persoonlijke experimenten [link onderin]. Hij reageerde enthousiast: ‘Ik ben blij met de ontwikkeling van quantified self.’ Volgens hem is het sowieso goed dat mensen door zelfmeting bewust worden van hun eigen lichaam en leven.

Biotechnology is the direction where we are headedRaymond McCauley

Raymond McCauley: ‘Dat zijn crossover studies. Onderzoekers zijn er steeds meer over eens dat het wetenschappelijk hele valide onderzoeken kunnen zijn. Het is ook relevanter om jezelf te meten over een aantal meetmomenten, dan jezelf te vergelijken met anderen.’

Wat de volgende stap is op het gebied van quantified self, is volgens hem dat we afstappen van draagbare technologie. Volgens hem gaan we naar meetinstrumenten die we dichter op ons lichaam dragen, kunnen doorslikken of zelfs implanteren. Dat bewees hij op de Summit. Op het podium liet hij een RFID chip in zijn linkerhand implementeren. Peter Diamandis volgde even later zijn voorbeeld, net zoals ik een paar maanden later ook deed [link onderin].

Vierde revolutie

Een paar jaar later, op de Get Into The Future Conference 2017 in Amsterdam. sprak ik daarover met Kris Verburgh. Hij is niet alleen auteur van het boek De Voedselzandloper, maar hij houdt zich ook bezig met zorginnovatie en biotechnologie. Volgens hem betreden we nu de vierde industriële revolutie, waarin een aantal technologieën samenkomen:

  1. Stoommachine
  2. Elektriciteit
  3. Electronica
  4. Combinatie van kunstmatige intelligentie, robotica, the cloud, Internet of Things en biotechnologie

Wat is de is de impact van deze revolutie? Volgens Kris Verburgh zijn we in de situatie dat veel ziekten genezen kunnen worden, het leven herschreven kan worden en dat geneesmiddelen precies en gepersonaliseerd werken. Een paar voorbeelden die hij noemde waren genetisch gemodificeerde salmonella bacteriën die kunnen dienen als anti-tumor medicatie, vormen van immunotherapie om heel gericht kankercellen aan te vallen, en Japanse wetenschappers die stamcellen uit de huid konden extraheren.

Voeding

Wat voor invloed hebben ontwikkelingen in de biotechnologie op onze voeding? Nora Khaldi sprak op de Singularity University the Netherlands Summit in Amsterdam in september 2016. Zij is wiskundige en gepromoveerd in moleculaire evolutie en bioinformatica.

Zij is nu Chief Scientific Officer van Nutritas en heeft het bedrijf mede opgericht. Doel van het bedrijf is om de invloed van de moleculen in voeding op het menselijk lichaam te onderzoeken. In het bedrijf combineren ze kunstmatige intelligentie, moleculaire technologie, moleculaire evolutie en voedingsonderzoek.

Ze is stellig over de toekomst van voeding en voedingsadvies. Nora Khaldi: ‘Voedingsadviezen van apps op je smartphone zijn nu nog veel te algemeen’. Als we meer over het effect van voeding op het lichaam weten, kunnen we veel gerichter voedingsadvies geven. Met een app op je smartphone. Nora Khaldi: ‘In de toekomst kijk je op je smartphone naar biomarkers over het ontstekingsniveau in je lichaam. Je krijgt dan direct advies over wat je moet eten of drinken’.

Innovatie in voeding

Niet alleen voedingsadviezen, maar ook voeding zelf kan geïnnoveerd worden. Het eerste onderdeel daarbinnen is om te weten hoe je lichaam om gaat met voeding. Zelf deed ze onderzoek naar peptides. Dat zijn moleculen die bestaan uit een keten van aminozuren.

Volgens haar zijn generieke uitspraken over categorieën voeding zoals rood vlees of koffie in de toekomst niet meer nodig. We weten dan specifiek hoe moleculen in voeding in je lichaam worden opgenomen en worden verwerkt.

Nora Khaldi (foto Sebastiaan ter Burg, flickr)

Wereld

Op het Brave New World congres 2017 in Leiden sprak ik met schrijver, kunstenaar en wetenschapper Daisy Ginsberg [link onderin]. Volgens haar kan biotechnologie leiden tot een betere wereld. Ze noemt voorbeelden zoals biodiesel in plaats van fossiele brandstoffen en ‘gene drive‘. Dit is een technologie gebaseerd op CRISPR/cas9 met als doel om in gehele rassen en populaties van organismen veranderingen aan te brengen.

Haar promotieonderzoek ging over natuurlijke en synthetische biodiversiteit. Hoe kunnen we biotechnologie toepassen om diersoorten te redden van uitsterven of door zelfs soorten weer te herintroduceren? Ze houdt hierin wel een slag om de arm. Het is volgens haar een illusie dat we biologie of onszelf van bovenaf kunnen beheersen en controleren. Daarvoor zijn biologische systemen te complex en hebben ze een te grote onderlinge verwevenheid.


Wat doen onderzoeksinstituten en bedrijven rondom biotechnologie, zowel wereldwijd als in Nederland?

Bedrijven biotechnologie

In Silicon Valley, de bakermat van grote internet technologiebedrijven zoals Google, Apple en Facebook, wordt biotechnologie steeds populairder. De reden daarvoor is de ontdekking van CRISPR/cas9 als methode voor genetische modificatie. In een artikel voor Wired schrijft journalist Megan Molteni: ‘Biologie wordt het volgende computerplatform, met DNA als de besturingscode en CRISPR/cas9 als de programmeertaal’ [link onderin].

Biologie wordt het volgende computerplatform, met DNA als de besturingscode en CRISPR/cas9 als de programmeertaalMegan Molteni

Een paar veelbelovende voorbeelden zijn Synthego, Inscripta en Twist Bioscience [links onderin]. Synthego is opgericht door de broers Paul en Michael Dabrowski. Zij hebben geen achtergrond in biotechnologie, maar werkten een paar jaar lang bij SpaceX. Met Synthego maken ze nu maatwerk CRISPR kits waarmee onderzoekers wereldwijd veel sneller experimenten en ingrepen met genetische modificatie kunnen doen. Inscripta maakt een enzym voor genetische bewerkingen, terwijl Twist synthetische DNA en RNA maakt.

Om die reden geeft durfinvesteerder Sean Parker in een interview met Wired jonge mensen het advies om biologie, biotechnologie of bioinformatica te studeren [link onderin]. ‘Dit domein gaat door dezelfde transformatie als dat er twintig jaar geleden gaande was in de informatietechnologie’.

Startups biotechnologie Nederland

Nederlandse universiteiten en onderzoeksinstituten richten zich steeds vaker op biotechnologie, vaak in de vorm van initiatieven om veelbelovende startende ondernemingen te ondersteunen. In de onderstaande kaart staan clusters zoals incubators of netwerkorganisaties op het gebied van de gezondheidszorg (rode iconen), biotechnologie (groene iconen) en overige clusters (gele iconen).

Als je nog een aanvulling hebt, plaats een reactie onderaan dit artikel.

Kaart met startup clusters in Nederland op het gebied van gezondheidszorg (rode iconen), biotechnologie (groene iconen) en overige clusters (geel).


In dit deel schrijf ik over kritiek en uitdagingen op biotechnologie, zoals biologische wapens, als ook hoe Nederlanders hier tegenover staan.

Biologische wapens

Eind 2018 gaf ik een lezing bij het Dawes Centre for Future Studies van de University College London (Engeland) over biotechnologie en het gebruik daarvan door criminelen, terroristen en veiligheidsorganisaties [de presentatie staat onderin]. Met de komst van computertechnologie en informatietechnologie hebben we de criminele en terroristische weerslag daarvan gezien met cybercriminaliteit.

Dus waarom zou dat niet optreden met biotechnologie? Volgens Adam Hessel en Marc Goodman in een artikel in magazine Wired zijn we wat dat betreft aanbeland in het jaar 1979 [link onderin]. Maar wat als we dat doortrekken? Dan zijn de volgende vormen van criminaliteit niet ondenkbaar:

  • SPAM: geld verdienen door een virus te verspreiden waardoor de aandelen van een medicijnfabrikant stijgen.
  • Phishing: analyseren van DNA om daarmee iemand’s gezondheid aan te vallen.
  • DOS (Denial of Service): gericht een groep mensen tijdelijk uitschakelen met een virus (zoals werknemers van een bepaald bedrijf).
  • Identiteitsfraude: het DNA van een ander gebruiken en daarmee je identiteit vervalsen.
  • Spoofing: het DNA van iemand anders achterlaten om daarmee de politie te misleiden.
  • Piraterij: het namaken van gepatenteerde vormen van synthetische biologie en dat illegaal verkopen.
  • Terreur: het maken van een dodelijk virus, gericht op een enkele individu.

Aan de andere kant gaan overheidsorganisaties op haar beurt ook mee met de tijd. Hedendaagse voorbeelden zijn DNA spray als vorm van forensische preventie of de investeringen die DARPA (onderdeel van het Amerikaanse leger) doet in het ontwikkelen van synthetische biologie toepassingen [link onderin].

Sceptisch

In het rapport Leven Maken van het Rathenau Instituut uit 2007 gaan de auteurs in op de veiligheid van biotechnologie en dan specifiek toepassingen voor oorlogsvoering en terrorisme [link onderin]. Verschillende experts binnen het Zwitserse Forum Genforschung achten de kans op misbruik met biotechnologie verwaarloosbaar.

Raymond Zilinskas is onderzoeker Chemical and Biological Weapons Nonproliferation Program aan het Middlebury Institute of International Studies [link onderin]. Hij acht de kans op misbruik klein, omdat het moeilijk is om biologische wapens te maken die effectief zijn.

Je moet namelijk aan een groot aantal voorwaarden voldoen om een organisme te ontwerpen als biologisch wapen.

  • Het organisme moet makkelijk kunnen infecteren in een gastheer (mens of dier), besmettelijk zijn, overleven voor en na verspreiding, resistent zijn voor medicijnen en programmeerbaar zijn;
  • Het organisme moet op een effectieve manier verspreid worden (via de lucht, een injectie, een explosie, voeding of drank);
  • De werking en de verspreiding van het organisme moeten uitgebreid getest worden.

De beste biologische wapens hebben een lange incubatietijd. De ebola uitbraak in 2017 kon relatief eenvoudig worden beteugeld omdat het patiënten snel duidelijk was dat ze de ziekte hadden. De instanties konden de patiënten snel in quarantaine plaatsen om te voorkomen dat de infectie werd doorgeven. Als de ziekte later optreedt, dan kan het biologische wapen zich veel sneller en verder verspreiden.

Kritiek

Zoals ik al eerder schreef bij het voorbeeld van probiotica, verwacht Raymond McCauley een synergie tussen de nieuwe technologie en de menselijke principes uit de oudheid.

Ik was namelijk benieuwd of hij een spanning ervaart tussen de nieuwe technologieën en de leefstijl. Nieuwe technologieën, zoals 3D printen, zelfrijdende auto’s, virtual reality, klonen, kunstmatige intelligentie en robots. Kan de mens dat nog wel aan? De mens heeft immers geen grote update gekregen in de laatste vijfduizend jaar.

Hij is vooral nieuwsgierig hoe wij als mens kunnen omgaan met de sociale veranderingen: ‘Als mens zijn we geprogrammeerd om met een bepaald aantal mensen verbindingen aan te gaan.’ Met de huidige informatietechnologie communiceren we dagelijks met een veelvoud daarvan.

Menselijke maat

Hij is echter positief. ‘Technologie zorgt er juist voor dat de menselijke maat terugkomt. Het zou me niets verbazen als we als mens juist weer in kleinere communes gaan leven.’ Grootschalige ontwikkelingen met een gigantische impact op de mens en al het leven op de planeet zoals biotechnologie zorgen voor een drang van de mens om beter en gelukkiger met elkaar te leven.

Is dat zo? Of is zijn blik vertroebeld en is hij te optimistisch, tegen het utopische aan? Wat dat betreft gaf Daisy Ginsberg op Brave New World 2017 in mijn beleving een beter beeld. Volgens haar is het een illusie dat we als mens onze en andere biologieën volledig kunnen beheersen, controleren en vormen.

Mening Nederlanders

Hoe kijken Nederlanders aan tegen de kansen en bedreigingen van biotechnologie? Voor de Nationale Toekomstmonitor 2016 van Stichting Toekomstbeeld der Techniek zijn 1.000 Nederlanders ondervraagd naar hun opvatting over biotechnologie [link onderin].

In algemene zin waren de respondenten positief. Positief zijn ze over de mogelijkheden om langer en gezonder te leven. Negatief waren de respondenten aan het ingrijpen op ongeboren kinderen en dat de technologie vooral wordt ingezet door bedrijven om meer winst te maken.

Natuurlijkheid is voor mensen een belangrijke waarde als het gaat om het beoordelen van biotechnologie

Nog een opvallend ding is de waarde ‘natuurlijkheid’. Deze waarde is moeilijk onder woorden te brengen, maar het is voor de respondenten van een groot emotioneel belang. Wellicht herken je dit zelf ook wel: wat de natuur heeft gemaakt, dat zal wel goed zijn. Als wij er als mens aan gaan sleutelen met de intentie om het te verbeteren, dan zal het wel ergens niet kloppen.


In dit laatste deel deel ik mijn (voorlopige) conclusie en mijn visie op dit onderwerp.

Conclusie

Mijn visie op biotechnologie is dat er veelbelovende toepassingen zijn, zoals gentherapie, stamceltherapie, het creëren van kunstmatig weefsel en leven, nanotechnologie, biobrandstoffen, biosensoren, nieuwe materialen en onverwachte kansen zoals het opslaan van data in DNA [link onderin over genetische modificatie].

Dit zijn nog maar een paar voorbeelden. In de 21e eeuw van de biotechnologie gaan er waarschijnlijk nog veel meer kansen komen, alleen hebben we nu nog niet de kennis om dat allemaal te doorzien. Een extreem voorbeeld is de visie dat het door synthetische biologie mogelijk zou moeten zijn om in de ruimte, zoals op de planeet Mars, leven te kunnen printen [link onderin].

Wel zijn er nog voldoende uitdagingen. Deze zijn verschillend van aard. Op technisch gebied moet nog veel fundamenteel onderzoek worden gedaan en de huidige computermodellen worden doorontwikkeld. Het echt gebruiken van technologie is vaak nog een grote stap van het laboratorium naar de markt. In deze fase moeten niet alleen wetenschappers, maar ook beleidsmakers en filosofen denken over ethiek, wetgeving, veiligheid en sociaal-demografische gevolgen.

Visie

Het probleem is dat we de nadelen niet altijd goed kunnen voorzien. Vaak wordt technologie anders gebruikt dan de ontwikkelaars dat in eerste instantie hadden voorzien. De telefoon werd gemaakt om slechthorenden te helpen als gehoorapparaat. Een typemachine was bedoeld om slechtzienden te helpen met schrijven. Hetzelfde geldt voor biotechnologie. Sommige hondenrassen zijn zo ver doorgefokt dat ze nu allerlei fysiologische gebreken en gezondheidsproblemen hebben, die niet heel eenvoudig meer terug te draaien zijn.

In mijn visie vereist dit een balans tussen experimenteren om vooruitgang te blijven boeken en uitgebreid discussiëren over de impact van de experimenten. Op die manier is het mogelijk om met biotechnologie zowel het menselijk ras als ook andere organismen, de natuur en de wereld verder te helpen.

Wellicht blijft het dan niet alleen beperkt tot onze eigen aarde en kunnen we dan zelfs ooit leven printen op Mars. Overigens heb ik hierbij niet de illusie dat we ooit in staat zijn om biologie volledig onder onze regie te krijgen.

Dat is misschien maar goed ook.


Spreker biotechnologie

Eind 2018 gaf ik een lezing bij het Dawes Centre for Future Studies van de University College London (Engeland) over biotechnologie en het gebruik daarvan door criminelen, terroristen en veiligheidsorganisaties.

Bekijk de presentatie:

Video biotechnologie

Een onderdeel van biotechnologie is DIY biologie. Hierbij kun je zelf experimenteren met biologisch onderzoek, biodesign, genetica en nog veel meer. Dit deed ik bij de Waag in Amsterdam, waar ik deze video maakte.

Video over DIY biologie


Leeslijst

Dit is een gerelateerd artikel:

Dit zijn andere artikelen waar ik in dit stuk aan refereer:

Hier kun je mijn podcast interviews luisteren. Je kan je ook abonneren op mijn podcast via iOSAndroid of Youtube (en via je smartphone de interviews luisteren).

Aflevering 57 is met Nadine Bongaerts. Hierin praten we uitgebreid over biotechnologie.

Dit zijn externe links die ik heb gebruikt:

Wil je weten welke artikelen en boeken ik lees, welke video’s ik bekijk en welke experts ik spreek (of wil spreken) over dit onderwerp? Bekijk dan mijn Evernote werkdocument. Dit is een ‘levend document’ waarin ik mijn bronnen bijhoud voor lezingen over dit onderwerp en om dit artikel aan te vullen.

Werkdocument Evernote


Hoe denk jij hier over? Laat een reactie achter!

2018-12-11T16:11:06+00:00By |0 Comments

Leave A Comment

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.